ABŞ-ın Massaçusets ştatında yerləşən "Klein Marine Systems" şirkəti yan baxışlı hidroloqator və göyərtə məlumatlarının emalı sistemini özündə birləşdirən "MANTIS" adlı yeni pilotsuz sualtı aparatını (PSA) təqdim edib. Yığcam arxitekturaya malik bu cihaz mürəkkəb sualtı əməliyyatları daha effektiv yerinə yetirməyə imkan verir. Dron əsasən minalara qarşı mübarizə, axtarış-xilasetmə işləri, hidroqrafik çəkilişlər, həmçinin dəniz infrastrukturunun yoxlanılması və ekoloji xəritələmə üçün nəzərdə tutulub.
"MANTIS" aparatının texniki üstünlükləri nələrdir?
Yeni aparat əsas elektronikanı birbaşa hidroakustik antenaya yerləşdirən xüsusi "SmartArray" texnologiyası ilə təchiz edilib. Bu yanaşma sistemin daha yığcam olmasını təmin edir və faydalı yük üçün aparatın daxilində əlavə yerə qənaət yaradır. İstehsalçının sözlərinə görə, cihaz məkan, enerji istehlakı və məlumatların emalı sürətinin kritik əhəmiyyət daşıdığı pilotsuz platformalar üçün xüsusi olaraq yaradılıb. Dinamik fokuslama və adaptiv şüa formalaşdırma sayəsində "MANTIS" 6-8 uzel sürətində belə yüksək dəqiqlikli hidroloqasiya təsvirləri yarada bilir.
Mürəkkəb sualtı missiyalar üçün dizayn edilən dron, real vaxt rejimində məlumatları emal edərək süni intellekt və maşın öyrənməsi alqoritmləri vasitəsilə qərarlar qəbul edə bilir. Baza konfiqurasiyasında 600 kHs tezlikdə işləyən sistem hər iki tərəfə 150 metrə qədər (ümumi 300 metr) baxış bucağı təqdim edir. 50 metr məsafədə eninə 1 sm, uzununa isə 10 sm icazə qabiliyyəti təmin olunur. Əlavə olaraq 720 kHs və 850 kHs tezlikli versiyalar da mövcuddur və toplanan məlumatların analizi üçün "SonarPro NXT" proqram təminatından istifadə edilir.
Hərbi əhəmiyyəti və mövcud məhdudiyyətlər
Bu cür aparatların hərbi əhəmiyyəti olduqca böyükdür və müasir müdafiə strategiyalarında mühüm yer tutur. Hörmüz boğazındakı son böhranların da göstərdiyi kimi, dəniz minaları hələ də gəmilər üçün ciddi təhlükə mənbəyidir. Süni intellekt əsaslı hədəf tanıma alqoritmlərindən istifadə edən pilotsuz sualtı aparat sürüləri minaları real vaxtda aşkarlayıb təsnif edə bilir. Bu isə insan tərəfindən idarə olunan gəmilərə ehtiyacı və potensial insan itkisi riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Müasir tendensiyalar "aparıcı-izləyici" adlı hibrid konsepsiyanın inkişafına işarə edir. Bu modeldə daha bahalı və ağıllı aparat minaları tapır, ucuz və birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan "izləyici" isə onları məhv edir. Bununla belə, sualtı mühitdə enerji tutumu və məlumat ötürmə qabiliyyətinin məhdudluğu kimi texniki maneələr hələ də qalmaqdadır. Bütün bunlara baxmayaraq, yeni nəsil dronlar neft-qaz boru kəmərləri və fiber-optik internet kabelləri kimi kritik infrastrukturun təhlükəsizliyinin qorunmasında əvəzsiz rol oynayır.
