Müasir dünyada qlobal peyk naviqasiya sistemlərinin (GNSS) siqnal sıxışdırılması və saxtalaşdırılması qarşısında həssaslığı yeni alternativlərin axtarışını zəruri edir. Avstraliyanın "Q-CTRL" şirkəti tərəfindən hazırlanan "GravNav" adlı texnologiya, Yer kürəsinin qravitasiya sahəsindəki kiçik, lakin sabit dəyişikliklərdən istifadə edərək naviqasiyanı həyata keçirir. Bu sistem, sualtı dağlar və okean çökəklikləri kimi relyef xüsusiyyətlərinin yaratdığı qravitasiya anomaliyalarını xəritələrlə müqayisə edərək gəminin yerini dəqiq təyin edir.
Bu texnologiya necə işləyir?
Sistemin əsasında rubidium-87 atomlarından ibarət kvant sensoru dayanır. Lazer impulsları vasitəsilə idarə olunan bu atomlar sərbəst düşmə zamanı yaranan faza dəyişikliyini ölçərək, yerli qravitasiya sahəsini yüksək dəqiqliklə hesablayır. Əldə edilən məlumatlar əvvəlcədən tərtib edilmiş qravitasiya xəritələri ilə tutuşdurulur və beləliklə, inersial naviqasiya sistemlərindəki xətalar minimuma endirilir.
Dəniz şəraitində sınaqlar nə göstərdi?
Korall dənizində 29 metrlik gəmi üzərində keçirilən sınaqlar zamanı sistem 83 km-lik marşrut boyunca mövqelənmə xətasını təxminən 1,85 km (bir dəniz mili) səviyyəsində saxlaya bilib. Bu göstərici, peyk siqnalı olmadıqda istifadə edilən ənənəvi ehtiyat naviqasiya sistemlərindən 10 dəfə daha yaxşıdır. Xüsusilə, sistemin gəminin adi sərnişin kayutasında, xüsusi sabitləşdirmə platformaları olmadan belə stabil işləməsi mühüm nailiyyət hesab olunur.
Nə üçün bu texnologiya vacibdir?
"Q-CTRL" şirkəti daha əvvəl maqnit sahəsinə əsaslanan "MagNav" sistemini də təqdim etmişdi ki, bu da 2025-ci ildə GPS-dən 100 dəfəyə qədər daha dəqiq nəticələr göstərmişdi. Yeni qravitasiya əsaslı yanaşma, xüsusilə hərbi sahədə böyük maraq doğurur. Şirkət hazırda DARPA, ABŞ Müdafiə Nazirliyi və Böyük Britaniya Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri kimi qurumlarla əməkdaşlıq edərək, bu kvant texnologiyalarını müdafiə sənayesində tətbiq etməyi planlaşdırır.
