Kvant əsaslı mövqe təyinetmə sistemləri laboratoriya şəraitindən çıxaraq real nəqliyyat vasitələrində tətbiq olunmağa başlayıb. Avstraliyanın "Q-CTRL" şirkəti 29 metrlik gəmidə kvant qravimetrindən istifadə edərək 83 kilometrlik marşrutu peyk siqnalları olmadan qət edib. Bu texnologiya Yer kürəsinin qravitasiya sahəsindəki dəyişiklikləri ölçərək, ənənəvi inersial naviqasiya sistemlərində yaranan xəta payını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Kvant qravimetri necə işləyir?
Sistem atom interferometriyası prinsipindən istifadə edərək, dəniz dibindəki süxurların sıxlığından qaynaqlanan kiçik qravitasiya anomaliyalarını aşkar edir. "Q-CTRL" tərəfindən aparılan sınaqlarda kvant qravimetri inersial sistemin xətasını 26 kilometrdən 4,1 kilometrədək endirməyə müvəffəq olub. Ən əhəmiyyətli məqam ondan ibarətdir ki, cihaz dənizdəki dalğalanmalara və vibrasiyalara baxmayaraq, mexaniki sabitləşdirmə olmadan stabil işləyə bilib.
Peyksiz vaxt sinxronizasiyası nə üçün vacibdir?
Böyük Britaniyada "Saab UK", "Aquark Technologies" və Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən aparılan digər bir təcrübədə isə "AQlock" atom saatları sınaqdan keçirilib. Bu texnologiya radarların və telekommunikasiya şəbəkələrinin peyk siqnalı kəsildikdə belə dəqiq vaxt sinxronizasiyasını qoruyub saxlamasına imkan verir. Kvant saatları GPS-in əvəzedicisi deyil, kritik infrastruktur üçün etibarlı ehtiyat sistemi rolunu oynayır.
Gələcək perspektivlər və məhdudiyyətlər
Hazırda bu texnologiyalar hələ də inkişaf mərhələsindədir və geniş miqyaslı tətbiq üçün ətraflı qravitasiya xəritələrinə ehtiyac duyur. "arXiv" serverində dərc olunan ilkin hesabatlar göstərir ki, kvant sensorları gələcəkdə nəqliyyatın və hərbi sistemlərin xarici siqnallardan asılılığını minimuma endirə bilər. Növbəti mərhələdə sistemin müxtəlif nəqliyyat növlərində və daha uzun marşrutlarda sınaqdan keçirilməsi planlaşdırılır.
