İlkin qara dəliklər nədir və niyə vacibdir?
Astronomlar "James Webb" (JWST) kosmik teleskopundan istifadə edərək, qravitasiya mikrolinziyası hadisələrini müşahidə ediblər. Bu tədqiqatın əsas məqsədi kiçik kütləli ilkin qara dəlikləri aşkar etməkdir. Adi qara dəliklərdən fərqli olaraq, bu obyektlər ulduzların çökməsi nəticəsində deyil, kainatın yaranmasının ilk anlarında mövcud olan yüksək sıxlıqlı maddə qeyri-bərabərliklərindən formalaşıb. Onların mövcudluğu qaranlıq maddənin bir hissəsini izah edə bilər.
FLASH sistemi necə işləyir?
Tədqiqatçılar Devid Rubin və İştvan Sapudi tərəfindən hazırlanan FLASH (Fast Lensing And Sub-minute High-accuracy photometry with JWST) sistemi bu axtarışda həlledici rol oynayıb. Sistem NIRCam kamerasının məlumatlarını emal edərək, adi üsullarla itirilən zaman məlumatlarını qoruyub saxlayır. Bu yanaşma, cəmi bir dəqiqədən az davam edən çox sürətli mikrolinziya parıltılarını qeydə almağa imkan verir.
Andromeda qalaktikasında nə müşahidə edilib?
Alimlər Andromeda (M31) qalaktikasının diskindəki ulduz sahələrini təhlil ediblər. 21,5 saniyəlik intervallarla aparılan ölçmələr, teleskopun sıx ulduz sahələrində belə yüksək tezlikli fotometrik müşahidələr apara biləcəyini sübut edib. Hələlik ilkin qara dəliklər aşkar edilməsə də, bu sınaq JWST-nin qaranlıq maddənin təbiətini öyrənmək üçün unikal bir vasitə olduğunu təsdiqləyib.
Gələcək tədqiqatlar üçün nə gözlənilir?
Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, xüsusi hazırlanmış müşahidə proqramları vasitəsilə daha dəqiq nəticələr əldə etmək mümkündür. Müəlliflər Andromeda qalaktikasının davamlı və yüksək tezlikli müşahidəsinin, ilkin qara dəliklərin qaranlıq maddədəki payını müəyyən etməyə kömək edəcəyini bildirirlər. Bu işin ilkin variantı arXiv platformasında dərc edilib və The Astrophysical Journal jurnalına təqdim olunub.
