Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun (Caltech) tədqiqatçıları "James Webb" (JWST) kosmik teleskopundan istifadə edərək, ulduzlararası "3I/ATLAS" kometini tədqiq ediblər. "The Astrophysical Journal Letters" nəşrində dərc olunan məqaləyə əsasən, alimlər kometin Günəşə yaxınlaşması zamanı onun dərinliklərindən metan qazının ayrılmasını qeydə alıblar. Tədqiqatın aparıcı müəllifi Metyu Belyakovun sözlərinə görə, ən azı bir milyard ildir qalaktikada səyahət edən bu obyektin yüksək sürəti alimlərə onu öyrənmək üçün çox qısa zaman pəncərəsi yaradıb.
"3I/ATLAS" Günəş sistemimizdən kənardan gəldiyi aşkar edilən üçüncü obyektdir və hazırda bir daha geri dönməmək üzrə sistemimizi tərk edir. O, 2025-ci ilin oktyabrında Günəşin ətrafından 1,5 astronomik vahiddən az məsafədə keçib və cari ilin aprelinə qədər artıq Yupiterin orbitini geridə qoyub. Genişliyi bir kilometrdən çox olan bu komet, formalaşdığı uzaq planet sistemindən gətirilmiş toz və buzdan ibarətdir. O, başqa bir sistemə aid planetezimal (qaya və buz parçası) nümunəsi olduğu üçün bizim sistemdəki obyektlərdən fərqli kimyəvi birləşmələrə malikdir.
Digər ulduzlararası obyektlərdən fərqi nədir?
Günəş sistemimizi daha əvvəl iki ulduzlararası obyekt ziyarət edib. 2017-ci ildə kəşf edilən və "1I/Oumuamua" kimi tanınan ilk obyekt heç bir komet aktivliyi göstərməmişdi. 2019-cu ildə tapılan ikinci obyekt olan "2I/Borisov" isə nisbətən sönük idi. Bunlardan fərqli olaraq, "3I/ATLAS" çox parlaq kometdir və bu xüsusiyyət onu "James Webb" teleskopunun mürəkkəb aparatları ilə analiz etmək üçün ideal hədəfə çevirib.
Metan sızması necə baş verir?
Uzun səyahəti boyunca kometin səthi kosmik şüalara məruz qalıb, buna görə də o, Yerə yaxınlaşarkən metan kimi ən uçucu səth buzları qazı yalnız zəif şəkildə xaric edirdi. Lakin dekabr ayında obyekt sistemimizi tərk edərkən aparılan analizlər göstərdi ki, Günəşin istiliyi artdıqca komet daha güclü metan ifraz etməyə başlayıb. Bu dəyişiklik "3I/ATLAS" kometinin qədim xarici səthini atdığını və daxili buz qatlarını əritməyə başladığını göstərir. Nəticədə, alimlər sadəcə şüalanmış üst qatların deyil, bu unikal obyektin dərin daxili tərkibinin kimyasını öyrənə bilirlər.
Tədqiqat qrupu kometin toz tərkibini də artıq öyrənib və bu müşahidələrin nəticələri yaxın gələcəkdə dərc olunacaq yeni məqalədə təqdim ediləcək. Metyu Belyakov əlavə edir ki, "James Webb" teleskopu bu yaz "3I/ATLAS" kometinə yenidən baxmağı planlaşdırır. Lakin obyekt artıq Yupiterin orbiti səviyyəsində olduğundan, onu müşahidə etmək getdikcə daha da çətinləşir.
