Beynəlxalq alimlər qrupu Kopenhagen Universitetindən Palesa P. Madupe və Enriko Kappellininin rəhbərliyi ilə “Homo naledi” növünə aid 23 diş nümunəsini tədqiq edib. Təxminən 236-335 min il əvvəl yaşamış 20 fərdi əhatə edən bu araşdırmada, diş emalında AMELY zülalının (Y-xromosomuna xas) olmaması, bütün nümunələrin dişi olduğunu təsdiqləyib. Tədqiqatçılar bu nəticəyə AMELX və AMELY zülallarını müəyyən edən müasir proteom analiz metodu vasitəsilə çatıblar.
Bu kəşf niyə vacibdir və necə əldə edilib?
Alimlər qalıqları zədələməmək üçün ənənəvi kəsmə üsulu əvəzinə, triflüorasetik turşu ilə minimal zədələyici turşu aşındırma metodundan istifadə ediblər. Bu innovativ yanaşma nadir tapıntıların fiziki bütövlüyünü qoruyaraq, köhnə DNT-nin saxlanılmadığı isti iqlimlərdə belə dəqiq nəticələr əldə etməyə imkan verir. Tədqiqat zamanı aşkar edilən yüksək genetik homogenlik isə bu populyasiyanın uzun müddət təcrid olunduğunu və ya qohum evliliklərinin geniş yayıldığını göstərir.
Nə üçün mağarada yalnız dişlər tapılıb?
2013-cü ildə kəşf edilən “Homo naledi” qalıqlarının hamısının dişi olması elmi ictimaiyyətdə ciddi müzakirələrə səbəb olub. Tədqiqatçılar bu vəziyyəti bir neçə amillə izah edirlər:
- Dəfn mərasimləri: Qalıqların mağaraya qəsdən yerləşdirilməsi ehtimalı, yəni qədim dəfn adətlərinin mövcudluğu.
- Fiziki xüsusiyyətlər: Kiçik bədən quruluşuna malik dişlərin mağaranın dar keçidlərindən daha rahat keçə bilməsi.
- Təsadüf ehtimalı: Statistik baxımdan 20 fərdin hamısının dişi olması təsadüfi hal kimi demək olar ki, qeyri-mümkündür (0,0000954% ehtimal).
Bu kəşf qədim insanların sosial təşkilatlanması və təkamül tarixi haqqında təsəvvürləri kökündən dəyişə bilər. Alimlər gələcəkdə bu proteom analiz texnologiyasını digər qalıqlar üzərində də tətbiq edərək, insan təkamülünün sirli tərəflərini aydınlaşdırmağı planlaşdırırlar.
