Niderlandın Leyden Universitetinin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq astrofiziklər komandası tarixdəki ən böyük kainat simulyasiyalarından birini ictimaiyyətə təqdim edib. Niderland Astronomiya Tədqiqatları Məktəbinin (NOVA) məlumatına görə, "FLAMINGO" adlanan bu layihənin ümumi həcmi 2,5 Pbayt təşkil edir. Bu rəqəm təxminən 500 min yüksək keyfiyyətli (HD) filmin həcminə bərabərdir. Simulyasiya Böyük Partlayışdan başlayaraq müasir kosmik şəbəkənin formalaşmasına qədər materiyanın təkamülünü ətraflı şəkildə izləyir.
"FLAMINGO" layihəsi necə işləyir?
"FLAMINGO" sistemi virtual kainatlar toplusu kimi dizayn edilib. Hər bir model Böyük Partlayışdan qısa müddət sonra başlayır və zamanla irəliyə doğru inkişaf edir. Simulyasiya maddə sıxlığındakı kiçik dalğalanmaların tədricən qalaktikalara, klasterlərə və müasir kainatın irimiqyaslı strukturunu müəyyən edən kosmik şəbəkəyə necə çevrildiyini nümayiş etdirir. Əvvəlki layihələrdən fərqli olaraq, bu sistem həm qaranlıq materiyanı, həm də adi maddəni qaranlıq enerjinin təsirləri ilə birlikdə vahid modeldə birləşdirir.
Bu unikal yanaşma alimlərə tamamilə fərqli miqyaslardakı prosesləri eyni anda öyrənməyə şərait yaradır. Eyni simulyasiya daxilində həm ulduzların yarandığı qazın turbulent fizikası, həm də milyardlarla işıq ili məsafəsində qalaktika klasterlərinin paylanması əks olunur. Tədqiqatın həmmüəllifi Yop Sxaye (Joop Schaye) bildirib:
"Bu simulyasiyalar bizə qalaktikaların formalaşmasının mürəkkəb fizikasını modelləşdirməklə yanaşı, kosmik strukturun böyük fəza bölgələrindəki böyüməsini izləməyə imkan verir."
Bu texnologiya nə üçün vacibdir?
Məlumat bazasının nəhəng həcmi nadir kosmik hadisələrin axtarışı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kiçik simulyasiyalarda kütləvi qalaktika klasterləri və parlaq kvazarlar kimi qeyri-adi obyektləri tutmaq çətindir, çünki onlar çox nadir hallarda rast gəlinir. "FLAMINGO" layihəsinin geniş miqyası bu cür obyektləri aşkar etmək şansını artırır və kainatın ən ekstremal mühitlərini daha yaxşı anlamağa kömək edir. Modelin 2,8 giqaparsek (təxminən 9,1 milyard işıq ili) ölçülü kəsiyi kosmik şəbəkəni aydın şəkildə nümayiş etdirir.
Layihənin digər mühüm məqsədi astronomlara yeni nəsil rəsədxanaların məlumatlarını şərh etməkdə kömək göstərməkdir. Tədqiqatın digər həmmüəllifi Matye Sxaller (Matthieu Schaller) qeyd edib:
"Bu miqyasda məlumat bazalarına açıq giriş elmi tərəqqini əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirə bilər. Biz ən geniş astrofizik tədqiqatlar üçün faydalı olacaq bir resurs yaratmağa çalışırıq."Artıq tədqiqatçılar sadəcə müşahidələrə əsaslanmaq əvəzinə, fiziki fərziyyələri dəyişdirərək və gizli qanunauyğunluqları aşkar edərək virtual kainatlar daxilində sınaqlar apara biləcəklər.
