Çinin "FAST" radioteleskopu kainatın ən böyük neytral hidrogen (HI) mənbələri kataloqunu tərtib edib. "FASHI DR2" adlanan bu genişmiqyaslı layihə, səma sferasının təxminən yarısını əhatə edərək 156 411 kosmik mənbəni özündə cəmləşdirir. Neytral atomar hidrogen qalaktikaların təkamülündə həlledici rol oynayır, çünki o, ulduzların yaranması üçün əsas qaz ehtiyatı hesab olunur.
Bu yeni kataloq nə üçün vacibdir?
Tədqiqatçılar "FASHI DR2" vasitəsilə qalaktikaların kütlə funksiyasını və neytral hidrogenin paylanmasını daha dəqiq müəyyən ediblər. Bu məlumatlar 1,6 milyon günəş kütləsinə bərabər olan kiçik və qazla zəif təchiz olunmuş sistemləri öyrənməyə imkan verir. Alimlər həmçinin müasir kainatda neytral hidrogenin orta sıxlığını ΩHI = 4,71 × 10⁻⁴ dəqiqliyi ilə hesablayıblar.
Kosmologiya və gələcək tədqiqatlar
Kataloq təkcə qalaktikaların formalaşması deyil, həm də kosmologiya üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Hidrogenlə zəngin olan yüz minlərlə qalaktikanın paylanması, adi maddənin qaranlıq maddə modelləri ilə müqayisə edilməsinə şərait yaradır. Bundan əlavə, bu məlumatlar qravitasiya dalğaları mənbələrinin və digər qısamüddətli kosmik hadisələrin lokallaşdırılmasında istifadə edilə bilər.
"FAST" radioteleskopu bu müşahidələri 2020-ci ilin avqustundan 2025-ci ilin iyuluna qədər olan dövrdə həyata keçirib. 500 metrlik nəhəng antenası və 19 şüalı qəbuledicisi sayəsində teleskop əvvəlki "ALFALFA" layihəsindən təxminən beş dəfə daha çox obyekt qeydə alıb. Tədqiqatın nəticələri "Science China Physics, Mechanics & Astronomy" jurnalında dərc olunub.
