"Prinston Universiteti" və "Yel Universiteti" alimlərinin birgə apardığı yeni tədqiqat dinozavrların mənşə xronologiyasını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirib. Tədqiqatçılar bu nəhəng canlıların yaranma tarixini 10 milyon il geriyə çəkərək, onların 250 və 240 milyon il əvvəl meydana gəldiyini müəyyən ediblər. Bu kəşf göstərir ki, dinozavrlar indiyə qədər hesab edildiyindən daha qədim tarixə malikdirlər.
Elmə bu heyvanların təxminən 900 cins və 1000 növü məlum olsa da, paleontoloqlar onların erkən təkamülü ilə bağlı yeni faktlar üzə çıxarmağa davam edirlər. Əvvəllər dinozavrların 230 milyon il əvvəl yarandığı güman edilirdi. Lakin "Proceedings of the Royal Society B" jurnalında dərc olunan məqalənin müəllifləri mövcud məlumatları yenidən təhlil edərək, bu canlıların təkamül tarixinin daha dərindən araşdırılmasının vacibliyini vurğulayıblar.
Tədqiqat necə aparılıb?
Alimlər dinozavrların üç əsas xəttinə — teropodlar, zauropodomorf və quşçanaqlılara aid doqquz fərqli morfoloji məlumat dəstini diqqətlə öyrəniblər. Onlar dinozavrların anatomiyası, fərdi xüsusiyyətləri və növdaxili alt qrupları haqqında bütün mövcud məlumatları bir araya gətiriblər. Tədqiqatçılar növlər arasındakı qohumluq əlaqələrini anlamağa çalışaraq, yırtıcı-şikast münasibətlərinin təkamülə necə təsir etdiyini də araşdırıblar. Qalıqların yaşına dair məlumatlar köhnə təkamül modelləri ilə müqayisə edilib.
Təkamül partlayışına nə səbəb olub?
Tədqiqatçılar bu işi dinozavrların erkən filogeniyasını əhatə edən qeyri-müəyyənliyə bioloji izahat kimi qiymətləndirirlər. Müəyyən edilmiş qanunauyğunluqlar təkamül partlayışı ssenarisi çərçivəsindəki gözləntilərə tam uyğundur. Bu ssenariyə əsasən, ekoloji cəhətdən müxtəlif qruplar sürətlə ümumi əcdaddan ayrılır və çoxlu sayda yeni növlər yaradır. Əvvəllər dinozavrların ilk dəfə ortaya çıxdığı dövr kimi qəbul edilən Son Trias dövrü əslində onların kütləvi şəkildə şaxələndiyi mərhələdir.
Alimlərin gəldiyi yekun nəticəyə görə, dinozavrların təkamül tarixi onların 240 milyon illik mövcudluğu boyu baş verən morfoloji sıçrayışlarla müəyyən edilib. Bu müddət ərzində baş vermiş üç böyük kütləvi qırğın hadisəsindən ən azı ikisi dinozavrların müxtəlifliyinin kəskin artmasına birbaşa təkan verib. Beləliklə, paleontoloqlar Yer üzündə yaşamış ən unudulmaz canlılardan birinin tarixinə işıq salaraq tədqiqatlardakı mühüm boşluğu doldurublar.
