"Marshall University" alimi Timoti Börberi tərəfindən aparılan yeni tədqiqat, məşhur "İlahi Komediya" əsərinə fərqli bir elmi baxış bucağı gətirir. Tədqiqatçı təklif edir ki, Dante Aligyeri tərəfindən qələmə alınan Şeytanın süqutu səhnəsi sadəcə mənəvi fəlakət deyil, həm də planetar toqquşma fizikasını əks etdirən düşüncə təcrübəsidir. Bu yanaşmaya görə, Şeytan Yer kürəsinin Cənub yarımkürəsinə çırpılan və planetin nüvəsinə qədər irəliləyən yüksək sürətli kosmik obyekt kimi təsvir olunur.
Zərbənin təsirindən Şimal yarımkürəsi geri çəkilərək Cəhənnəmin əsasını təşkil edən nəhəng krater yaradır. Eyni zamanda, sıxışdırılıb çıxarılan süxur kütləsi Əraf dağını formalaşdırır. Alim bu hadisənin miqyasını təxminən 66 milyon il əvvəl dinozavrların kütləvi qırılmasına səbəb olan "Çiksulub" asteroidinin düşməsi ilə müqayisə edir. Timoti Börberi Şeytanın obrazını ulduzlararası "Oumuamua" obyekti kimi uzunsov asteroidə bənzədir.
Dantenin təsvirləri müasir planetologiya ilə necə səsləşir?
Tədqiqatçı vurğulayır ki, əsərdəki dağıntı məntiqi qlobal miqyaslı planetar fəlakətin nəticələri ilə tamamilə üst-üstə düşür. Cəhənnəmin doqquz dairəsinin təsviri müasir planetologiyada məlum olan çoxsəviyyəli zərbə hövzələrinin strukturunu xatırladır. Ay, Venera və Günəş sisteminin digər cisimlərində də oxşar konsentrik terraslara rast gəlinir. Bu təfsirdə Cəhənnəm dairələri sadəcə günahın rəmzi səviyyələri olmaqdan çıxaraq, mürəkkəb zərbə kraterinin analoquna çevrilir.
Araşdırma müasir elm ilə digər gözlənilməz oxşarlıqları da üzə çıxarır. Məsələn, Dante Aligyeri kütləvi obyektin planetin mərkəzinə doğru hərəkəti zamanı terminal sürətin hesablanmasını və yer qabığının parçalanmasını xatırladan prosesləri faktiki olaraq təsvir edir. Bundan əlavə, əsərdə Şeytan toqquşmadan sonra buxarlanmır və bütöv bir cisim kimi qalır. Bu hal Yer üzündə demək olar ki, zədələnmədən günümüzə qədər gəlib çatmış ən böyük dəmir meteorit olan "Hoba" ilə müqayisə edilir.
Bu kəşf elmi dünyagörüşümüzü necə dəyişir?
Timoti Börberi qeyd edir ki, bu cür yanaşma ədəbi və mifoloji əsərlərdə təbii təhlükələr barədə fikirlərin onların elmi izahından çox əvvəl mövcud ola biləcəyini nümayiş etdirir. Tədqiqatçı hesab edir ki, yazıçı faktiki olaraq Aristotelin səmavi sferaların dəyişməzliyi haqqındakı fikirlərinə meydan oxuyub. O, kosmik cisimləri planetin simasını dəyişdirməyə qadir olan real fiziki qüvvələr kimi göstərib. "EGUsphere" jurnalında dərc olunan bu tədqiqat, qədim mətnlərin müasir elmin yalnız son əsrlərdə öyrənməyə başladığı proseslər haqqında intuitiv təsəvvürlərə malik ola biləcəyini xatırladır.
