"Princeton Universiteti" tədqiqatçıları bioloji sistemlərlə süni intellektin inteqrasiyasında yeni mərhələ açan hibrid biokompüter platforması hazırlayıblar. "3D-MIND" adlanan bu sistem laboratoriya şəraitində yetişdirilmiş 70 000 canlı neyronu və çevik elektronikanı özündə birləşdirir. Bu texnologiya insan beyninin iş prinsiplərinə daha yaxın olan yeni hesablama arxitekturalarının yaradılması istiqamətində mühüm addım hesab edilir.
"3D-MIND" texnologiyası necə işləyir?
Yeni platforma canlı neyron qruplarının yerləşdirildiyi üçölçülü elektron karkasdan ibarətdir. Hüceyrələr bu strukturun içərisində və ətrafında böyüyərək bioloji toxuma ilə elektron komponentlər arasında davamlı əlaqə yaradır. Sistem onlarla mikroskopik elektrodun yerləşdiyi üçölçülü matris üzərində qurulub. Bu elektrodlar həm neyronların fəaliyyətini qeydə alır, həm də onlara təsir edərək canlı hüceyrələrlə elektronika arasında ikitərəfli rabitəni təmin edir.
Əvvəlki texnologiyalardan fərqli olaraq, bu yeni sistem hüceyrə kulturalarının yalnız səth təbəqələri ilə deyil, bütöv həcmli struktur daxilində işləyir. Daxilə quraşdırılmış sensorlar neyron şəbəkəsinin elektrik aktivliyini izləyir, stimulyatorlar isə siqnalları yenidən hüceyrələrə ötürür. Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, cihazın hazırlandığı yumşaq materiallar beyin toxumasına bənzər mexaniki xüsusiyyətlərə malikdir. Bunun sayəsində sistem altı ay ərzində canlı hüceyrələrlə stabil şəkildə qarşılıqlı əlaqədə ola bilib.
Bu kəşf nə üçün vacibdir?
Üçölçülü neyron şəbəkələri ənənəvi ikiölçülü sistemlərlə müqayisədə daha zəngin əlaqələrə və yüksək hesablama mürəkkəbliyinə malikdir. "Princeton Universiteti"nin Neyroelmlər İnstitutunun əməkdaşı Tyan-Min Fu bu barədə mühüm bir məqamı vurğulayıb.
"Yaxın gələcəkdə süni intellekt üçün əsas problem enerjidir. Bizim beynimiz müasir süni intellekt sistemlərinin analoji tapşırıqlar üçün sərf etdiyi enerjinin yalnız milyonda bir hissəsini istifadə edir,"- deyə alim bildirib. "3D-MIND" müasir platformalarla müqayisədə enerji istehlakını kəskin şəkildə azalda bilən yeni neyrohesablama sistemlərinin yaradılmasına imkan verir.
Gələcək tətbiq sahələri hansılardır?
Hesablama tapşırıqlarından əlavə, bu platforma üçölçülü mühitdə neyron şəbəkələrinin formalaşmasını və adaptasiyasını öyrənmək üçün tədqiqat aləti kimi istifadə edilə bilər. Sistem həmçinin farmakoloji araşdırmalarda dərmanların sınaqdan keçirilməsi üçün daha dəqiq laboratoriya modellərinin yaradılmasına kömək edəcək. Gələcəkdə komanda interfeysin mürəkkəbliyini artırmaq üçün yeni sensorlar əlavə etməyi və beyin fəaliyyətini daha dərindən analiz etmək məqsədilə optik vizuallaşdırma metodlarını inteqrasiya etməyi planlaşdırır. Uzunmüddətli perspektivdə həm təbabətdə, həm də hesablama texnikasında tətbiq ediləcək praktik hibrid sistemlərin yaradılması nəzərdə tutulur.
