"NASA"-nın "Curiosity" marsoxodu Qırmızı planetin tarixində ən böyük üzvi molekul müxtəlifliyini qeydə alıb. Tədqiqatçılar 2020-ci ildə ingilis paleontoloqu Meri Enninqin şərəfinə adlandırılmış "Mary Anning 3" sahəsindən götürülmüş süxur nümunəsində tərkibində karbon olan 21 molekul müəyyən ediblər. Onlardan yeddisi Marsda ilk dəfə müşahidə olunub. Nümunə milyardlarla il əvvəl göllərin və su axınlarının mövcud olduğu, gilli minerallarla zəngin Şarp dağının Glen Torridon bölgəsindən əldə edilib.
Gilli minerallar hətta milyardlarla il ərzində radiasiya və oksidləşməyə məruz qalan Mars səthində belə üzvi birləşmələri qoruyub saxlamaq üçün xüsusilə əlverişli hesab olunur. Yeni analizlər qədim Mars süxurlarının mürəkkəb kimyəvi izləri əvvəllər düşünüldüyündən daha uzun müddət saxlaya biləcəyi fikrini gücləndirir. Ən maraqlı tapıntılar arasında karbon və azot atomlarından ibarət halqaya malik azotlu heterotsikl xüsusi diqqət çəkir. Bu tip molekullar RNT və DNT ilə əlaqəli daha mürəkkəb birləşmələrin kimyəvi xəbərçiləri sayılır.
Bu kəşf Marsda həyatın olduğunu sübut edirmi?
Nümunədə həmçinin meteoritlərdən məlum olan və Erkən Günəş sistemində prebiotik kimyanın öyrənilməsi üçün vacib sayılan karbon və kükürd tərkibli benzotiofen molekulu da aşkarlanıb. Buna baxmayaraq, alimlər vurğulayırlar ki, bu kəşf keçmişdə həyatın mövcudluğuna dair qəti sübut deyil. Üzvi molekullar bioloji proseslərlə yanaşı, geoloji hadisələr və ya meteoritlər kimi yerdənkənar materialların təsiri nəticəsində də yarana bilər. Lakin "Curiosity" tərəfindən aparılan ölçmələr planetin bir vaxtlar yaşayış üçün uyğun mühitlərlə uyğunlaşan kimyaya malik olduğunu təsdiqləyir.
Tədqiqat necə aparılıb?
Analiz prosesi "Curiosity" aparatının göyərtəsində quraşdırılmış "SAM" (Sample Analysis at Mars) adlı miniatür laboratoriya vasitəsilə həyata keçirilib. Tədqiqatçılar "Mary Anning 3" nümunəsi üçün tetrametilammonium hidroksid (TMAH) reagentindən istifadə edərək "yaş kimya" prosedurunu tətbiq ediblər. Bu reagent daha böyük molekulları asanlıqla müəyyən edilə bilən fraqmentlərə parçalamaq qabiliyyətinə malikdir. Metodun dəqiqliyini yoxlamaq məqsədilə komanda onu Murchison meteoriti üzərində də sınaqdan keçirib və Mars nümunəsindəki nəticələrə bənzər məhsullar əldə edib.
Bu uğurlu sınaqlar tədqiq edilən süxurda daha mürəkkəb üzvi birləşmələrin ola biləcəyini ehtimal etməyə əsas verir. Alimlərin fikrincə, gələcək missiyalar bu tapıntıların mənşəyini daha dəqiq müəyyənləşdirməyə kömək edəcək. Sözügedən mühüm tədqiqatın nəticələri nüfuzlu "Nature Communications" jurnalında dərc olunub.
