ABŞ-ın Kaliforniya ştatında fəaliyyət göstərən "Dzyne Technologies" şirkəti 1-ci kateqoriyaya aid birdəfəlik "Blitz" hücum dronunu nümayiş etdirib. Bu kamikadze dronu əlçatan kütləvi istehsal imkanlarını təmin etmək məqsədilə yaradılıb və avtonom əməliyyatlar üçün uyğunlaşdırıla bilən dizayna malikdir. "Blitz" elektrik mühərriki ilə təchiz edilib və onun uçuş məsafəsi 80-150 km, havada qalma müddəti isə 1-2 saat təşkil edir. Cihazın sürəti 75-139 km/saat, ümumi kütləsi 6,8 kq, faydalı yük götürmə qabiliyyəti isə 2,2 kq-dır.
Niyə bu dronların aşkarlanması çətindir?
Son hərbi münaqişələr göstərir ki, 1-3-cü kateqoriyalı dronları aşkar etmək və izləmək olduqca mürəkkəbdir. Onların radiolokasiya siqnalını yayma sahəsi cəmi 0,01-0,1 kvadratmetr aralığındadır ki, bu da insanla quş göstəriciləri arasındadır. Elektrik mühərriki "Blitz" dronuna aşağı akustik və infraqırmızı görünməzlik bəxş edərək onun aşkarlanmasını daha da gecikdirir. ABŞ Müdafiə Nazirliyi pilotsuz uçuş aparatlarını ölçüsü, uçuş məsafəsi və sürətinə görə beş qrupa bölür. Kommersiya məqsədli komponentlərin və ikili təyinatlı texnologiyaların istifadəsi bu tip kiçik dronların yayılmasını sürətləndirib.
Avtonomluq və sürü texnologiyası necə işləyir?
Maşın öyrənməsi sahəsindəki nailiyyətlər dronların bort avtonomluğunu və sürü halında qarşılıqlı əlaqə texnologiyalarını əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirir. ABŞ Milli Standartlar və Texnologiyalar İnstitutu (NIST) PUA-ların avtonomluğunu ölçmək üçün on ballıq şkala təklif edir. Bu şkala insanın iştirakından asılılıq, missiyanın və ətraf mühitin mürəkkəbliyi kimi amillərə əsaslanır. Digər bir ölçü meyarı isə polkovnik Con Boydun məşhur OODA (müşahidə, oriyentasiya, qərar, hərəkət) dövrəsidir. "Blitz" məhz müdafiə sektorunun müəyyən intellekt səviyyəsinə malik, ucuz və kütləvi istehsal edilən platformalara olan təcili ehtiyacını ödəmək üçün dizayn edilib.
"Blitz" hansı əməliyyatlarda istifadə edilə bilər?
Dron uçuş-enmə zolağından asılı deyil və əllə, relsli buraxılış qurğuları və ya "BlitzBox" adlı xüsusi ISO-konteyner vasitəsilə havaya buraxıla bilər. Bir konteynerə təxminən 12 ədəd "Blitz" yerləşir ki, bu da sürü əməliyyatlarını həyata keçirməyə imkan verir. Modul tipli bu platformanın burun, mərkəzi yük bölməsi, qanad ucları və quyruq hissəsindəki modulları, eləcə də batareyası asanlıqla dəyişdirilə bilir. Cihaz kəşfiyyat, müşahidə, radioelektron mübarizə, yalançı hədəf və zərbə əməliyyatları üçün geniş çeşiddə faydalı yüklər daşıya bilər.
Logistik xərcləri minimuma endirmək üçün "Blitz" 755 × 947 × 175 mm ölçülü qutuya yerləşdirilə bilir. Bu kompaktlıq nəqliyyat həcmini azaldır və dronun döyüş şəraitində sürətlə yerləşdirilməsinə şərait yaradır. Yüngül və qatlana bilən konstruksiya sayəsində operatorlar sistemi iki dəqiqədən az müddətdə yığaraq əllə və ya bələdçilər vasitəsilə bir neçə modulu dərhal işə sala bilirlər.
