Çikaqo Universitetinin alimləri tərəfindən yaradılan yeni nəsil hesablama plastırı, tibbi məlumatları birbaşa insan bədənində analiz etmək qabiliyyətinə malikdir. Dəri kimi esnek olan bu qurğu, neyromorf hesablamalar aparmaq üçün orqanik elektrokimyəvi tranzistorlardan istifadə edir. Ənənəvi geyilə bilən cihazlardan fərqli olaraq, yeni sistem məlumatları xarici serverlərə göndərmədən lokal şəkildə emal edir. Bu xüsusiyyət, saniyələrin belə həyati əhəmiyyət daşıdığı təcili tibbi hallarda həlledici rol oynaya bilər.
Bu texnologiya necə işləyir və hansı nəticələri göstərib?
Tədqiqat qrupu cihazın imkanlarını yoxlamaq üçün onu müalicə edilmədikdə ölümlə nəticələnə bilən mədəcik fibrilyasiyası (təhlükəli aritmiya növü) ilə bağlı ürək xəritələşdirilməsi məlumatları üzərində sınaqdan keçirib. Nəticələr göstərib ki, elastik matris ürəkdəki anormal elektrik dalğalarını 99,6 faiz dəqiqliklə müəyyən edə bilir. Diqqətçəkən məqam odur ki, qurğu ilkin uzunluğundan 1,5 dəfə çox dartıldıqda belə öz yüksək dəqiqliyini qoruyub saxlayıb. Əlavə olaraq, cihazın daxilinə inteqrasiya edilmiş neyron şəbəkəsi xolesterin, qan şəkəri və EKQ məlumatları əsasında infarkt riskini 83,5 faiz dəqiqliklə qiymətləndirib.
İstehsal prosesindəki çətinliklər necə həll edilib?
İnsan dərisi kimi əyilən və sabit qalan hesablama avadanlığının yaradılması geyilə bilən elektronika sahəsində böyük bir problem idi. Alimlər bu cihazı həm elektrik cərəyanı, həm də geləbənzər elektrolit təbəqəsindən keçən ionlar vasitəsilə siqnalları emal edən tranzistorlarla təchiz ediblər. Elektrolit materialının maye kimi yayılaraq qısaqapanma yaratması riskinin qarşısını almaq üçün ultrabənövşəyi işıq altında dəqiq naxışlarla sərtləşən xüsusi polimer gel hazırlanıb. Bu innovativ yanaşma sayəsində hər kvadrat santimetrdə təxminən 10 000 tranzistor yerləşdirmək mümkün olub.
Gələcək perspektivlər nədən ibarətdir?
Çikaqo Universitetinin molekulyar mühəndislik kafedrasının dosenti Sionq Van bildirib ki, uzaqdan hesablamaların qeyri-mümkün olduğu və çox vaxt apardığı vəziyyətlərdə bədən daxilində analiz apara bilən cihazlar həyati xilasedici ola bilər. Hazırda tədqiqat qrupu bu hesablama matrislərini simsiz rabitə sistemləri və daha təkmil sensorlarla birləşdirmək üzərində işləyir. Arqonn Milli Laboratoriyasının kompüter elmləri üzrə mütəxəssisi Fanfan Sya isə məlumatları uzaq serverə göndərmək əvəzinə, onların elə yerindəcə emal edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Qeyd edək ki, bu əhəmiyyətli araşdırmanın nəticələri nüfuzlu "Nature Electronics" jurnalında dərc olunub.
