"OpenAI" şirkəti bioloji təhlükəsizlik sahəsində yeni bir mərhələyə qədəm qoyaraq, "GPT-Rosalind" adlı ixtisaslaşdırılmış süni intellekt modelini təqdim edib. Bu sistem, xüsusilə bioloji təhdidlərin erkən aşkarlanması, xəstəliklərin yayılmasının modelləşdirilməsi və tibbi müdafiə vasitələrinin yaradılması üçün nəzərdə tutulub. Universal modellərdən fərqli olaraq, bu texnologiya birbaşa həyat elmləri və molekulyar biologiya sahəsindəki mürəkkəb tapşırıqları yerinə yetirmək üçün hazırlanıb.
"GPT-Rosalind" hansı imkanlara malikdir?
Sistem mürəkkəb genom məlumatlarını təhlil etmək, molekulyar strukturlarla işləmək və hüceyrədaxili prosesləri simulyasiya etmək qabiliyyətinə malikdir. "Moderna" və "Amgen" kimi biotexnoloji nəhənglər, modelin elmi ədəbiyyatın təhlili və eksperimental hazırlıq müddətini illərdən günlərə endirdiyini bildirirlər. 2026-cı ilin aprelində təqdim olunan bu alət, hazırda yalnız dövlət qurumları və təsdiqlənmiş tərəfdaşlar üçün əlçatandır.
Nə üçün məhdud giriş tətbiq olunur?
Texnologiyanın ikili istifadə potensialı – yəni həm müalicə, həm də patogenlərin immunitetdən yayınma yollarını öyrənmək üçün istifadə edilə bilməsi – ciddi təhlükəsizlik tədbirlərini zəruri edir. Bu səbəbdən "OpenAI" sistemi ictimaiyyətə açıq etməyib. Hazırda ABŞ-ın federal qurumları, Livermor Milli Laboratoriyası və Con Hopkins Universiteti kimi mərkəzlər bu texnologiyanı bioloji risklərin qiymətləndirilməsi üçün istifadə edirlər.
Beynəlxalq əməkdaşlıq və gələcək perspektivlər
Beynəlxalq səviyyədə CEPI (Epidemiyalara Hazırlıq üzrə İnnovasiyalar Koalisiyası) təşkilatı, "GPT-Rosalind" vasitəsilə vaksinlərin hazırlanmasını sürətləndirir. Eyni zamanda, "Fourth Eon Biosecurity" şirkəti DNT sintezi sifarişlərini yoxlamaq üçün bu modeldən yararlanır. "OpenAI" tərəfindən təqdim edilən yeni "GPT-5.5" əsaslı yeniləmə isə sistemin avtonom proqramlaşdırma və tibbi kimya sahəsindəki bacarıqlarını daha da genişləndirib.
