Beynəlxalq astronomlar qrupu 2025-ci ilin yayında kəşf edilmiş "3I/ATLAS" ulduzlararası kometası üzərində genişmiqyaslı tədqiqat aparıb. Tarixdə qeydə alınan üçüncü belə obyekt olan "3I/ATLAS"-ın tozunun Günəş sistemi kometaları üçün xarakterik olmayan qeyri-adi optik xüsusiyyətlərə malik olduğu müəyyən edilib. Alimlər çoxzolaqlı müşahidələr və Monte-Karlo metodu ilə kompüter modelləşdirməsindən istifadə edərək kometanın nüvəsindən ayrılan maddələrin tərkibini və dinamikasını təhlil ediblər.
Bu kometanın toz quruluşu nə ilə fərqlənir?
Tədqiqatın ən maraqlı nəticəsi "müxalifət sıçrayışı" (opposition surge) adlanan effektin aşkar edilməsidir. Günəş, kometa və müşahidəçi arasındakı bucaq kiçildikdə tozun parlaqlığı kəskin şəkildə artır. Alimlər bu fenomenin səbəbinin toz hissəciklərinin yüksək məsaməli olması, yəni onların içərisində çoxlu boşluqlar olan kövrək aqreqatlardan ibarət olması ilə bağlı olduğunu ehtimal edirlər.
Kometanın aktivliyi necə dəyişib?
Müşahidələr göstərib ki, kometanın aktivliyi Günəşə yaxınlaşdıqca əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Perigeli nöqtəsinə çatmazdan əvvəl aktivliyə əsasən karbon qazı, yaxınlaşdıqdan sonra isə su təsir edib. Kometanın kütlə itkisi ən yüksək həddə çatdıqda saniyədə 5 min ilə 18 min kiloqram arasında toz ayrılıb. Bu prosesin asimmetrik xarakter daşıması səth qatlarının qızması ilə bağlı mürəkkəb fiziki proseslərdən xəbər verir.
Nə üçün bu kəşf vacibdir?
"3I/ATLAS" kimi ulduzlararası obyektlər digər ulduz sistemlərinin formalaşma şərtləri haqqında unikal məlumatlar daşıyır. Avropa Kosmik Agentliyi tərəfindən hazırlanan kometa tutma layihələri üçün bu tapıntılar mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Gələcək tədqiqatlar bu obyektlərin toz quruluşunun universal olub-olmadığını və digər ulduz sistemlərindəki protoplanetar disklərdə oxşar mexanizmlərin mövcudluğunu dəqiqləşdirməyə imkan verəcək.
