Avropa Kosmik Agentliyinin "Juice" və ABŞ-ın "Europa Clipper" zondları 2025-ci ilin sonlarında ulduzlararası "3I/ATLAS" kometinin hər iki yarımkürəsinin nadir görüntülərini əldə edib. Cənub-Qərb Tədqiqat İnstitutu ("SwRI") tərəfindən idarə olunan Ultrasəs Spektroqrafı (UVS) cihazları vasitəsilə aparılan bu sinxron müşahidələr kometin ultrabənövşəyi şüalanmasını qeydə alıb. 2025-ci ilin iyulunda Günəş sisteminə daxil olan bu kosmik cism indiyədək kəşf edilmiş üçüncü ulduzlararası obyektdir.
Müşahidələr necə aparılıb?
Alimlər komet "Juice" və "Europa Clipper" aparatlarının arasından keçərkən qeyri-rəsmi şəkildə müşahidələri koordinasiya edə biliblər. Hər iki missiyanın UVS cihazları üzrə baş tədqiqatçısı doktor Kurt Rezerfordun sözlərinə görə, əsas nəticə hidrogen, oksigen və karbon emissiyalarının izlənməsi olub. Bu elementlər kometin nüvəsindən xaric olan qazların günəş işığının təsiri ilə atomlara parçalanması nəticəsində yaranır.
"Juice" missiyasının əsas məqsədi Yupiterin potensial yaşana bilən peyklərini öyrənmək olsa da, bu kometin müşahidəsi mühüm əlavə elmi nailiyyətə çevrilib. Cihaz üzrə baş tədqiqatçının müavini doktor Filippa Molinyenin bildirdiyinə görə, əldə edilən nadir məlumatlar toplusu həm qaz emissiyalarını, həm də səpələnmiş tozu əhatə edir. Bu, elm tarixində kometin komasının (buxarlanan qaz buludunun) eyni anda iki fərqli istiqamətdən birbaşa müşahidə edildiyi ilk haldır.
"3I/ATLAS" kometinin hansı sirləri açıldı?
Müşahidələr zamanı "Europa Clipper" kometin daha çox tozla örtülmüş gecə tərəfini, "Juice" isə əsasən parlayan qazlardan ibarət gündüz tərəfini qeydə alıb. Tədqiqatçılar "3I/ATLAS" kometindən gözləniləndən daha yüksək səviyyədə karbon tullantıları aşkar ediblər. Bu göstərici bizim Günəş sistemimizə aid olan tipik kometlərlə müqayisədə xeyli fərqlənir və obyektin ulduzlararası mənşəyini bir daha təsdiqləyir.
Bir neçə gün davam edən emissiya meyllərinin təhlili kometin Günəş sistemi daxilindəki səyahəti boyunca molekulların nisbətinin necə dəyişdiyini göstərib. Su və quru buzun nisbətini öyrənən alimlər, "3I/ATLAS" kometinin formalaşdığı ulduz sisteminin bizim sistemimizə bənzəyib-bənzəmədiyini müəyyən edə biləcəklər. Kurt Rezerford əlavə edib ki, bu cür sinxron fəaliyyət iki fərqli kosmik layihənin müşahidə planlarını necə uğurla uzlaşdıra biləcəyinə dair əyani sübutdur.
