Qədim daşyonanların işarələri nəyi bildirir?
Varşava Universitetindən olan tədqiqatçı Anna Urşula Kordas, Liviya sahillərindəki qədim Ptolemaid şəhərində yerləşən Tauhira qapılarındakı sirli yazıların mənşəyini aşkar edib. Uzun illər ərzində bu işarələr tədqiqatçılar üçün müəmmalı olaraq qalırdı. Yeni araşdırmalar göstərir ki, bu yazılar əslində qədim daşyonanların iş prosesini tənzimləyən xüsusi nişanlar olub və tikinti başa çatdıqdan sonra belə qəsdən görünən yerdə saxlanılıb.
Tədqiqatçı 2006-cı ildə Polşa Arxeologiya Missiyası tərəfindən çəkilmiş fotoşəkillərdən və rəqəmsal xəritələrdən istifadə edərək, daş bloklar üzərindəki işarələri 27 tipə bölüb. Bu işarələr iki əsas qrupa ayrılır: gizli səthlərdə olanlar daşın çıxarılması və daşınması mərhələsini, xarici səthlərdəki daha dəqiq işarələr isə tikinti briqadalarının fəaliyyətini əks etdirir. A, B, G, D kimi yunan hərfləri və mürəkkəb monoqramlar, ehtimal ki, müxtəlif işçi qruplarını və ya maliyyəçiləri təmsil edib.
Bu kəşf niyə vacibdir?
Tauhira qapılarının Ptolemey VIII-in hakimiyyəti dövründə, təxminən 2200 il əvvəl tikildiyi güman edilir. Əvvəllər bu işarələrin qrafiti və ya sonradan əlavə edilmiş yazılar olduğu düşünülürdü, lakin Kordasın epigrafik təhlili onların tikinti təşkilatı ilə birbaşa bağlı olduğunu təsdiqləyir. Bu tapıntı, ellinistik dövrdə ictimai binaların tikintisi zamanı əməyin necə bölüşdürüldüyünü anlamaq üçün nadir bir imkan yaradır.
Qapıların xarici hissəsindəki işarələrin açıq şəkildə saxlanılması, o dövr üçün qeyri-adi bir hal hesab olunur. Tədqiqatçı hesab edir ki, bu, yerli tikinti ənənəsi və ya xeyriyyəçilərin adlarının ictimai binalarda əbədiləşdirilməsi ilə bağlı yunan ənənəsinin bir təzahürü ola bilər. Bu kəşf həm də qapıların iki qülləsinin eyni vaxtda inşa edildiyini sübut edərək, əvvəlki elmi mübahisələrə son qoyur.
