"CERN" tərəfindən idarə olunan və İsveçrə-Fransa sərhədində yerləşən 27 kilometrlik "Böyük Adron Kollayderi" (LHC) elmi araşdırmalarda yeni mərhələyə qədəm qoyur. 1,5 milyard ABŞ dolları dəyərindəki bu genişmiqyaslı modernləşmə prosesi nəticəsində qurğunun imkanları 10 dəfə artırılacaq. Layihənin rəhbəri Markus Tserlaut bildirib ki, bu təkmilləşdirmə müasir fizikanın cavabsız qalan bir çox suallarına işıq tutacaq.
Modernləşmə prosesi nələri əhatə edir?
Yenilənmə çərçivəsində sürətləndiricinin 1,2 kilometrlik hissəsindəki avadanlıqlar tamamilə dəyişdiriləcək. Yeni nəsil ifrat keçirici maqnitlərin quraşdırılması ilə hissəcik dəstələrinin fokuslanması gücləndiriləcək və toqquşmaların sayı 60-dan 200-ə qədər yüksələcək. Bu dəyişiklik alimlərə indiki dövrlə müqayisədə 100 dəfə daha çox elmi məlumat toplamağa imkan verəcək.
Süni intellektin rolu nədən ibarətdir?
Qurğunun işləməsi nəticəsində yaranan nəhəng həcmli məlumatların emalı üçün süni intellekt alqoritmlərindən istifadə olunacaq. Tədqiqatçı Nedaa-Alexandra Asbach qeyd edib ki, bu texnologiya alimləri əvəz etməyəcək, lakin məlumatların təhlilində effektiv köməkçi rolunu oynayacaq. Sistem real vaxt rejimində ən perspektivli toqquşma hadisələrini seçərək qeydə alacaq.
Elmi hədəflər nələrdir?
Layihənin əsas məqsədi qaranlıq maddənin təbiətini araşdırmaq və kainatın fundamental quruluşunu daha dərindən anlamaqdır. CMS detektorunun koordinatoru Filip Mortqat bildirib ki, tədqiqatçılar yeni hissəciklərin kəşfi ilə yanaşı, əlavə fəza ölçülərinin mövcudluğunu da yoxlamağı planlaşdırırlar. Həmçinin, 2012-ci ildə kəşf edilmiş "Hiqs bozonu" ilə bağlı araşdırmaların miqyasının genişləndirilməsi və iki bozonun eyni vaxtda yaranması prosesinin müşahidə edilməsi qarşıya qoyulan əsas hədəflərdəndir.
