Beynəlxalq alimlər qrupu komanda ilə özünü məhv edə bilən yeni növ plastik material hazırlayıb. Bu innovativ materialın tərkibinə polimerlərlə yanaşı, plastiki parçalayan xüsusi mikroblar da daxil edilib. Tədqiqatçılar birlikdə fəaliyyət göstərən iki fərqli bakteriya ştammından istifadə ediblər. Nəticədə, material cəmi 6 gün ərzində heç bir mikroplastik tullantı qoymadan tamamilə yox olub.
Bu texnologiya necə işləyir?
Yeni canlı plastikin yaradılmasında sintetik biologiyanın ən son nailiyyətlərindən istifadə olunub. Alimlər "Bacillus subtilis" bakteriyalarını xüsusi olaraq proqramlaşdırıblar ki, onlar plastiki parçalayan iki bir-birini tamamlayan ferment ifraz etsinlər. Bunlardan biri zəncirləri təsadüfi şəkildə qıran "Candida antarctica" lipazası, digəri isə ardıcıl depolimerizasiyanı təmin edən "Burkholderia cepacia" lipazasıdır. Bu iki fermentin birgə işləməsi parçalanma prosesi zamanı mikroplastik hissəciklərin yaranmasının qarşısını tamamilə alır.
Tədqiqat zamanı alimlər bakteriya sporlarının qeyri-aktiv formasını 3D çapda və cərrahi saplarda geniş istifadə olunan polikaprolakton polimeri ilə qarışdırıblar. Bu üsul mikrobları ehtiyac yaranana qədər qorumağa imkan verir. Materiala 50 dərəcə Selsi temperaturda qida bulyonu əlavə edildikdə sporlar aktivləşərək plastiki əsas quruluş bloklarına qədər parçalayır. Məqalənin müəlliflərindən biri olan Çjotszyun Day qeyd edib:
"Bu mikrobları daxil etməklə plastik effektiv şəkildə 'canlana' və komanda ilə özünü məhv edə bilər ki, bu da uzunömürlülüyü problemdən proqramlaşdırıla bilən bir xüsusiyyətə çevirir."
Hansı praktiki tətbiqləri var?
Nəzəriyyəni təcrübədə sınaqdan keçirmək üçün tədqiqat qrupu bu canlı plastikdən istifadə edərək insan əzələlərinin elektromioqrafik siqnallarını aşkar edə bilən elastik cihazlar hazırlayıb. Yaradılmış geyilə bilən plastik elektrod gözlənildiyi kimi tam funksional şəkildə fəaliyyət göstərib. Daha sonra həmin cihaz aktivləşdirilərək cəmi iki həftə ərzində tamamilə parçalanıb. Bu uğurlu sınaq proqramlaşdırıla bilən bioloji sistemlər vasitəsilə plastik çirklənməsinə qarşı mübarizədə yeni potensial strategiyanı ortaya qoyur.
Gələcək hədəflər nələrdir?
Tədqiqatçılar gələcəkdə sporların birbaşa su mühitində aktivləşməsini təmin edəcək xüsusi mexanizm yaratmağı planlaşdırırlar. Çünki qlobal plastik çirklənməsinin böyük bir hissəsi məhz su hövzələrində toplanır. Hazırkı tədqiqat yalnız bir polimer növü üzərində cəmlənsə də, analoji strategiyanın birdəfəlik qablaşdırmalarda istifadə olunan digər plastik növlərinə də tətbiq edilməsi nəzərdə tutulur. Qeyd edək ki, bu mühüm elmi araşdırmanın nəticələri nüfuzlu "ACS" jurnalında dərc edilib.
