"You Can See Everything" filminin nümayişindən sonra Elizabeth Holmes-un "Theranos" layihəsi ilə bağlı yalanları yenidən gündəmə gəlib. Lakin diqqət çəkən əsas məqam təkcə keçmiş deyil, həm də Billy Evans və Holmes-un "Haemanthus" adlı yeni təşəbbüsüdür. Bu yeni layihə, oxşar diaqnostik cihazlar və lazer texnologiyaları ilə yenidən bazara daxil olmağa çalışır.
Texnologiya sehrli deyil, bir vasitədir
Bir çox startaplar texnologiyanı sanki sehrli bir çubuq kimi təqdim edərək investorları və ictimaiyyəti cəlb etməyə çalışır. Lakin Raman spektroskopiyası kimi lazer texnologiyaları 1928-ci ildən bəri mövcuddur və onların tibbi diaqnostikada tətbiqi hələ də ciddi elmi təsdiq tələb edir. Süni intellekt və lazerlərin xərçəngi və ya infeksiyaları ani şəkildə aşkar edəcəyi iddiası, tibbin mürəkkəb reallıqları ilə ziddiyyət təşkil edir.
Tibbi yeniliklər niyə sürətli deyil?
Tibb sahəsində həqiqi irəliləyişlər onilliklər boyu davam edən fundamental tədqiqatlara və milyardlarla dollarlıq investisiyalara əsaslanır. COVID-19 peyvəndi belə 30 illik mRNA tədqiqatlarının nəticəsi idi. "Haemanthus" kimi şirkətlərin bir il ərzində inqilabi prototip hazırlamaq vədləri, tənzimləyici orqanların tələbləri və klinik sınaqların uzunluğu nəzərə alındıqda, ciddi şübhələr doğurur.
Elmi şəffaflıq və tənqidi yanaşma
"Theranos"-un ən böyük səhvi heç vaxt elmi araşdırmalarını rəyçi (peer-review) jurnallarda dərc etməməsi idi. Apple, Google və Oura kimi şirkətlər isə öz texnologiyalarını elmi məqalələrlə əsaslandırırlar. Əgər bir biotexnologiya şirkəti öz işini gizli saxlayırsa və ya elmi rəylərdən qaçırsa, bu, istifadəçilər üçün ən böyük təhlükə siqnalıdır.
