"Google DeepMind" şirkətinin aparıcı tədqiqatçısı Aleksandr Lerxner yeni elmi məqaləsində süni intellektin (Sİ) heç vaxt şüur əldə edə bilməyəcəyi qənaətinə gəlib. Alimin fikrincə, istənilən kompüter sistemi yalnız insan tərəfindən idarə olunan alqoritmlərdən ibarətdir. Bu bəyanat texnologiya sənayesi rəhbərlərinin insan şüuru ilə rəqabət apara biləcək ümumi təyinatlı süni intellekt yaradılması ilə bağlı iddialarına ciddi zərbə vurur. Son dövrlərdə böyük dil modellərinin inkişafı həm elmi ictimaiyyətdə, həm də cəmiyyətdə Sİ-nin şüurlana biləcəyi ilə bağlı qızğın müzakirələrə səbəb olmuşdu.
Hələ 2022-ci ildə "OpenAI" şirkətinin həmtəsisçisi və keçmiş elmi rəhbəri İlya Sutskever müasir neyron şəbəkələrinin bir qədər şüurlu ola biləcəyini ehtimal etmişdi. Bir çox texnologiya şirkətləri bu cür fərziyyələrdən istifadə edərək qlobal sosial-iqtisadi inqilab vəd edən layihələrə böyük həcmdə investisiyalar cəlb edirlər. Lakin qrafik prosessorlarda işləyən riyazi alqoritmlərin mürəkkəb bioloji əsas olmadan şüur yarada bilməyəcəyi bir çox tədqiqatlarda öz əksini tapıb. Sİ-nin insan nitqini mükəmməl təqlid etməsi sadəcə illüziya yaradır.
Şüur üçün bioloji bədən mütləqdirmi?
Aleksandr Lerxner öz tədqiqatında Sİ debatlarında dominantlıq edən funksionalizm nəzəriyyəsini qəti şəkildə rədd edir. Bu fərziyyəyə görə, şüur fiziki daşıyıcıdan asılı olmayaraq mücərrəd səbəb-nəticə əlaqələrindən yarana bilər. Lakin "Google DeepMind" tədqiqatçısı bildirir ki, istənilən Sİ sistemi məlumatları təşkil edən insan-tərtibatçıdan asılıdır. Alim vurğulayır ki, mürəkkəb fiziki bədən və canlı orqanizm olmadan hər hansı bir sistemin şüura bənzər mürəkkəb davranış nümayiş etdirməsi qeyri-mümkündür.
Elmi ictimaiyyət bu barədə nə düşünür?
London Universitetinin koqnitiv informatika üzrə professoru Mark Bişop tədqiqatçının fikirlərinin 99 faizi ilə razılaşsa da, bu arqumentlərin illər əvvəl irəli sürüldüyünü qeyd edib. Bioloq və filosof Yohannes Yeger isə daha sərt reaksiya verərək, Lerxnerin velosipedi yenidən icad etdiyini və fəlsəfi məsələlərdə məlumatsız olduğunu bildirib. Yeger bunu Sİ tədqiqatçılarının qapalı mühitdə və yüksək təzyiq altında işləməsi ilə əlaqələndirib. Buna baxmayaraq, hər iki ekspert belə bir məqalənin məhz "Google" əməkdaşı tərəfindən dərc edilməsini müsbət hal kimi qiymətləndirib.
"Google" üçün şüursuz Sİ niyə sərfəlidir?
Professor Mark Bişopun sözlərinə görə, "Google" şirkətinin bu cür elmi nəticələri dəstəkləmək üçün ciddi maliyyə və hüquqi səbəbləri ola bilər. Əgər kompüter sistemləri şüurlu qəbul edilsəydi, Avropada və digər regionlarda onlara hüquqların verilməsini tələb edən absurd qanunlar qəbul edilə bilərdi. Sİ-nin şüursuz hesab edilməsi ABŞ və dünya miqyasında əlavə qanunvericilik tənzimləmələri riskini azaldır. Qeyd edək ki, Aleksandr Lerxnerin məqaləsində bu nəticələrin "Google DeepMind" şirkətinin rəsmi mövqeyini və ya strateji siyasətini əks etdirməyə biləcəyi xüsusi vurğulanıb.
