"SpaceX" şirkətinin kütləvi səhm satışı (IPO) təkcə İlon Maskı dünyanın ilk trilyonçusu edə biləcək tarixi hadisə deyil. 330 səhifəlik rəsmi S-1 sənədi Maskın idarə etdiyi şirkətlərin bir-biri ilə necə qarşılıqlı əlaqədə olduğunu və vəsaitlərin bu şəbəkə daxilində necə dövr etdiyini aydın şəkildə nümayiş etdirir. Sənəddə "Tesla" 87, "xAI" 356, "X" isə 267 dəfə xatırlanır. Hətta "Boring Company" (7 dəfə) və "Neuralink" (3 dəfə) kimi layihələr də diqqətdən kənarda qalmayıb.
Şirkətlər arasında maliyyə dövriyyəsi necə baş verir?
Sənədlərə əsasən, "Tesla" "SpaceX"in A sinif adi səhmlərinin 19 milyonundan çoxuna sahibdir ki, bu da ümumi dövriyyədəki səhmlərin 1 faizindən azını təşkil edir. Bu pay İlon Maskın fevral ayında süni intellekt şirkətini kosmik şirkəti ilə birləşdirməsindən sonra "xAI" səhmlərinin "SpaceX" səhmlərinə çevrilməsi nəticəsində yaranıb. Bundan əlavə, "SpaceX" "Tesla"dan pərakəndə satış qiymətinə 131 milyon ABŞ dolları dəyərində "Cybertruck" alıb. Eyni zamanda, kosmik şirkət 2024 və 2025-ci illərdə Memfisdəki "Colossus I" və "II" məlumat mərkəzlərini sabitləşdirmək üçün "Tesla"dan 697 milyon ABŞ dolları dəyərində "Megapack" batareyaları əldə edib.
"xAI" ilə birləşmədən sonra "SpaceX"in dəyəri bu ilin əvvəlində 1,25 trilyon ABŞ dolları olaraq qiymətləndirilib. Sənədlər göstərir ki, raket şirkəti 2025-ci ildəki əsaslı xərclərinin təxminən 60 faizini, yəni təqribən 20 milyard ABŞ dollarını "xAI" layihəsinə yönəldib. Digər tərəfdən, "Boring Company" ofis icarəsi üçün "SpaceX"ə 1,2 milyon ABŞ dolları ödəyib, "SpaceX" isə Texasın Bastrop şəhərindəki baş qərargahında tunel qazılması üçün bu şirkətə 1 milyon ABŞ dolları vəsait ayırıb.
Nə üçün İlon Mask əsas risk faktoru hesab olunur?
Qaydalara görə, IPO həyata keçirən şirkətlər investorları məlumatlandırmaq üçün bütün potensial riskləri sadalamalıdırlar. "SpaceX" üçün ən böyük aktiv olan İlon Mask, eyni zamanda ən böyük risk faktoru kimi göstərilib. Sənəddə açıq şəkildə qeyd olunur ki, şirkət Maskın xidmətlərindən "yüksək dərəcədə asılıdır". Lakin onun diqqətinin tamamilə "SpaceX"ə yönəlməməsi, "Tesla"nın baş direktoru olması və "Neuralink" kimi digər layihələrdə iştirakı potensial təhlükə mənbəyidir. Maskın əvvəllər ABŞ Prezidentinin baş məsləhətçisi kimi fəaliyyət göstərməsi də sənəddə xatırlanır.
Hesabatda Maskın şirkətləri arasında maraqlar toqquşmasının qaçılmaz ola biləcəyi vurğulanır. Maskın gələcəkdə birbaşa və ya dolayısı ilə "SpaceX" ilə rəqabət apara biləcək fəaliyyətlərlə məşğul olmasına heç bir məhdudiyyət qoyulmayıb. Eyni zamanda, onun ictimai bəyanatlarının və mətbuatın diqqətinin şirkətin nüfuzuna həm müsbət, həm də mənfi təsir göstərə biləcəyi qeyd edilir. Xatırladaq ki, 2024-cü ildə bir neçə "Tesla" səhmdarı Maskı istedadlı kadrları və resursları bilərəkdən "xAI" layihəsinə yönləndirməkdə ittiham edərək məhkəməyə verib və bu proses hələ də davam edir.
