“UVEX” teleskopu hansı missiyanı yerinə yetirəcək?
NASA tərəfindən rəsmi olaraq təsdiqlənən “UVEX” (UltraViolet Explorer) kosmik teleskopu, kainatın tam ultrabənövşəyi xəritəsini çıxarmaq üçün nəzərdə tutulub. Layihə “Key Decision Point C” (KDP-C) texniki yoxlamasından uğurla keçərək büdcə və zaman qrafiki üzrə rəsmi status alıb. 590 milyon ABŞ dolları dəyərində olan bu missiya, neytron ulduzlarının toqquşması kimi güclü kosmik partlayışları müşahidə etməyə imkan verəcək.
Nə üçün bu teleskopun texnologiyası unikaldır?
Teleskop yer atmosferi tərəfindən udulan ultrabənövşəyi şüaları müşahidə etmək üçün iki xüsusi diapazonda fəaliyyət göstərəcək. “UVEX”-in həssaslığı 2013-cü ildə fəaliyyətini dayandıran “GALEX” teleskopundan 50-100 dəfə daha yüksək olacaq. Geniş bucaqlı kameralar və spektroqraflar vasitəsilə alimlər ağır kimyəvi elementləri az olan kiçik qalaktikaları və ulduzların yaranma proseslərini daha ətraflı tədqiq edə biləcəklər.
Kosmik müşahidələrdə hansı çətinliklər gözlənilir?
Layihənin elmi rəhbəri Fiona Harrison, teleskopun yüksək elliptik orbitdə yerləşdiriləcəyini və Ay məsafəsinə qədər uzaqlaşacağını bildirib. Bu trayektoriya yerin ultrabənövşəyi şüalanmasının təsirini azaltsa da, rabitə sistemləri üçün ciddi sınaq yaradır. Hazırda “Northrop Grumman” və “Space Dynamics Laboratory” kimi tərəfdaşlarla birlikdə məlumat ötürülməsi üçün optimal infrastrukturun yaradılması üzərində işlər davam edir.
Gələcək planlar və raket seçimi
Teleskopun kosmosa çatdırılması üçün hələlik konkret raket seçilməyib, lakin “SpaceX”-in “Falcon 9” və “Blue Origin”-in “New Glenn” modelləri əsas namizədlər sırasındadır. “UVEX”-in iki illik əsas missiyası, “Nancy Grace Roman” və “Vera Rubin” rəsədxanalarının əldə etdiyi məlumatları tamamlayacaq. Bu teleskop, 2026-cı ildə fəaliyyəti dayandırılan “Swift” rəsədxanasından sonra ultrabənövşəyi astronomiya sahəsində boşluğu dolduracaq ən vacib alət hesab olunur.
