Masaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) mütəxəssisləri tərəfindən hazırlanan "CrysVCD" sistemi materialşünaslıq sahəsində yeni dövrün başlanğıcı hesab olunur. Müasir süni intellekt modelləri milyonlarla material strukturunu bir neçə dəqiqə ərzində yarada bilsə də, onların böyük əksəriyyəti kimyəvi cəhətdən qeyri-sabit olur. Ənənəvi üsullarda bu qeyri-sabit variantların aşkarlanması üçün həftələrlə davam edən bahalı yoxlamalar tələb olunur.
"CrysVCD" texnologiyası necə işləyir?
Yeni yanaşma materialın generasiyasından əvvəl onun fundamental kimyəvi xüsusiyyətlərini analiz edir. Sistem atomların xarici təbəqəsindəki valent elektronlarının yaratdığı kimyəvi əlaqələri yoxlayaraq, yalnız potensial olaraq dayanıqlı formulaları kristal strukturuna çevirir. Bu prosesdə dil modelləri və diffuziya modelləri birləşdirilərək, resursların boş yerə sərf edilməsinin qarşısı alınır.
Bu yeniliyin üstünlükləri nələrdir?
Tədqiqatçıların sözlərinə görə, "CrysVCD" sistemi ənənəvi metodlarla müqayisədə təxminən 10 dəfə daha səmərəli nəticə göstərir. Sınaqlar zamanı yaradılan kristalların 68 faizi mexaniki sabitlik nümayiş etdirib, 85 faizi isə metastabil vəziyyətdə qalıb. Bu texnologiya yarımkeçiricilərin istehsalı və məlumat mərkəzlərinin soyutma sistemləri üçün yüksək istilik keçiriciliyinə malik materialların tapılmasında mühüm rol oynayır.
Gələcək perspektivlər nələrdir?
Layihənin müəllifi Minqda Li qeyd edir ki, "CrysVCD" müstəqil bir model deyil, mövcud generativ sistemlərə inteqrasiya oluna bilən bir "pleyer" rolunu oynayır. "Nature Computational Science" jurnalında dərc olunan bu araşdırma, mürəkkəb materialların axtarışını yalnız böyük şirkətlər üçün deyil, həm də kiçik tədqiqat qrupları üçün əlçatan edir. Baxmayaraq ki, metod hazırda yalnız bərk cisimlər üçün nəzərdə tutulub, gələcəkdə daha geniş tətbiq sahələri əhatə edə bilər.
