Avropa Komissiyasının təxminən iki il davam edən araşdırmasının nəticələrinə görə, "Meta" şirkəti Avropa İttifaqının Rəqəmsal Xidmətlər Aktının (DSA) tələblərini pozur. Qurumun ilkin qərarında bildirilir ki, texnologiya nəhəngi 13 yaşdan kiçik uşaqların "Facebook" və "Instagram" şəbəkələrinə girişini əngəlləmək üçün yetərli tədbirlər görməyib. Eyni zamanda, artıq bu sosial media platformalarında qeydiyyatdan keçmiş azyaşlıları müəyyən etmək və silmək üçün mövcud mexanizmlər qeyri-kafidir.
Uşaqlar platformalara necə daxil olur?
Azyaşlıların bu şəbəkələrə daxil olması üçün qeydiyyat zamanı saxta doğum tarixi daxil etmələri kifayət edir. Şirkətin öz qaydalarında minimum yaş həddinin 13 olduğu göstərilsə də, istifadəçilərin həqiqi yaşını yoxlamaq üçün heç bir effektiv nəzarət sistemi mövcud deyil. Avropa İttifaqının texnologiya siyasəti üzrə rəhbəri Henna Virkkunen məsələ ilə bağlı bildirib:
"Meta-nın öz ümumi şərtləri xidmətlərin 13 yaşdan kiçik yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün nəzərdə tutulmadığını göstərir. Lakin ilkin tapıntılarımız sübut edir ki, Instagram və Facebook bu yaşdan aşağı uşaqların xidmətlərə girişinin qarşısını almaq üçün çox az iş görür."
Komissiyanın məlumatına görə, 13 yaşdan kiçik istifadəçiləri şikayət etmək üçün nəzərdə tutulmuş alətlərin istifadəsi çətindir və heç bir real nəticə vermir. Hətta azyaşlı istifadəçi barədə şikayət edildikdə belə, çox vaxt həmin uşağın platformadan uzaqlaşdırılması üçün heç bir tədbir görülmür. Bütün Avropa İttifaqı ərazisindən toplanmış sübutlar göstərir ki, 13 yaşdan kiçik uşaqların 10-12 faizi "Facebook" və ya "Instagram" platformalarına daxil ola bilir. Bu isə "Meta" şirkətinin riskləri müəyyən etmək və azaltmaq öhdəliyini pozması deməkdir.
Hansı cəzalar və risklər var?
Avropa Komissiyası "Meta" tərəfindən aparılan risk qiymətləndirməsini "natamam və ixtiyari" adlandırıb. Qurum qeyd edir ki, şirkət kiçik yaşlı uşaqların sosial şəbəkələrin yarada biləcəyi zərərlərə qarşı daha həssas olduğunu göstərən elmi sübutları tamamilə qulaqardı edib. Hazırda yaşın yoxlanılması ilə bağlı araşdırma ilə yanaşı, "Facebook" və "Instagram" şəbəkələrinin uşaqlarda davranış asılılığı yarada biləcəyi ilə bağlı əlavə bir təhqiqat da davam etməkdədir.
Əgər "Meta" mövcud pozuntuları aradan qaldırmasa və daha güclü yaş yoxlama vasitələri tətbiq etməsə, şirkəti qlobal illik dövriyyəsinin 6 faizinə qədər cərimə gözləyir. Şirkətin 2025-ci il üçün gəlirinin 201 milyard ABŞ dolları olduğunu nəzərə alsaq, bu cərimənin məbləği 12 milyard ABŞ dolları səviyyəsinə çata bilər. Komissiya pozuntuların aradan qaldırılması üçün risklərin qiymətləndirilməsi metodologiyasının təcili yenilənməsini tələb edir.
"Meta" ittihamlara necə cavab verir?
Texnologiya nəhəngi Avropa İttifaqının bu ilkin tapıntıları ilə razılaşmadığını bəyan edib. Şirkətin "The Guardian" nəşrinə verdiyi açıqlamada qeyd olunur ki, "Instagram" və "Facebook" yalnız 13 yaş və daha yuxarı şəxslər üçün nəzərdə tutulub. Şirkət nümayəndələri azyaşlıların hesablarını aşkar edib silmək üçün xüsusi tədbirlərin görüldüyünü və bu istiqamətdə yeni texnologiyalara sərmayə yatırıldığını vurğulayıblar. Yaxın həftələrdə tətbiq ediləcək əlavə təhlükəsizlik tədbirləri barədə daha ətraflı məlumat veriləcəyi gözlənilir.
