“James Webb” kosmik teleskopu (JWST) NGC 1068, yəni Messier 77 qalaktikasının mərkəzindən xaric olan güclü qaz axınının əvvəllər nəzərə alınmayan komponentini aşkar edib. Yer kürəsindən təxminən 46 milyon işıq ili məsafədə yerləşən bu spiral qalaktikanın mərkəzində kütləsi Günəşdən 8-17 milyon dəfə böyük olan superkütləli qara dəlik mövcuddur. Optik diapazonda toz səbəbindən görünməyən bu axın, orta infraqırmızı diapazonda MIRI cihazı vasitəsilə müşahidə edilib.
Bu kəşf nə üçün vacibdir?
Florensiya Universitetindən Kozimo Markonçini və komandasının apardığı tədqiqat göstərir ki, qara dəlik ətrafdakı maddəyə əvvəlki müşahidələrdən daha güclü təsir göstərir. Tədqiqatçılar JWST-nin məlumatlarını MUSE spektroqrafı və ALMA radiointerferometrinin arxiv məlumatları ilə birləşdirərək, axının ən azı iki fərqli komponentdən ibarət olduğunu müəyyən ediblər. Gizli qalan ikinci komponent optik diapazonda görünən qazdan saniyədə 300 kilometr daha sürətlə hərəkət edir.
Qaz axını necə formalaşır?
Modelləşdirmə prosesi qazın ayrı-ayrı hissələrinin sürətinin saniyədə 2000 kilometrə çata biləcəyini göstərir. Alimlər bu axının həm aktiv nüvənin şüalanması, həm də radiojetin mexaniki təsiri nəticəsində yarandığını ehtimal edirlər. Bu proseslər qalaktikadakı qazın qızmasına və turbulentliyin yaranmasına səbəb olaraq, yeni ulduzların formalaşma imkanlarını məhdudlaşdırır.
Nəticələr Astronomy & Astrophysics jurnalında dərc olunub və göstərir ki, yalnız görünən işıqla aparılan müşahidələr qara dəliklərin qalaktikaya təsirini ciddi şəkildə azaldaraq qiymətləndirir. JWST-nin infraqırmızı imkanları tozlu mühitləri birbaşa tədqiq etməyə və qara dəliklərin qidalanma mexanizmlərini daha dəqiq anlamağa imkan verir.
