ABŞ-ın Arizona ştatı üçün həyati əhəmiyyət daşıyan 1400 mil uzunluğundakı su yolu ciddi təhlükə altındadır. Federal hökumətin su ehtiyatlarının idarə olunması ilə bağlı qəbul etdiyi yeni qərarlar, onsuz da quraqlıqdan əziyyət çəkən bölgəyə ağır zərbə vurub. Kolorado çayı ştatın su təchizatının üçdə birindən çoxunu təmin edir, lakin 25 ildən artıqdır davam edən quraqlıq bu mənbəni tükəndirir.
Süni intellekt və çip istehsalının su tələbatı nə qədərdir?
Intel və TSMC kimi şirkətlər Arizona-da süni intellekt üçün qabaqcıl çiplər istehsal edən nəhəng zavodlar tikirlər. Çip istehsalı prosesində səthlərin təmizlənməsi və aşındırılması üçün "ultra-təmiz" sudan istifadə olunur. Bir obyekt gündəlik 10 milyon qallona qədər ultra-təmiz su istifadə edə bilər ki, bu da 16 milyon qallona qədər bələdiyyə suyunun sərf olunması deməkdir.
Hansı iqtisadi və ekoloji risklər mövcuddur?
- Su xərclərinin artması: İnfrastrukturun yenilənməsi və alternativ mənbələrin axtarışı həm istehsalçılar, həm də sakinlər üçün kommunal xərclərin artmasına səbəb olacaq.
- İqtisadi prioritetlər: Ştat rəsmiləri kənd təsərrüfatı və sənaye arasında su bölgüsünün necə aparılacağı ilə bağlı çətin seçim qarşısındadır.
- Gələcək nəsillər: Yerli yeraltı suların intensiv istifadəsi gələcək nəsillər üçün su ehtiyatlarının tükənməsi riskini yaradır.
ABŞ hökuməti 2022-ci ildə qəbul edilmiş CHIPS and Science Act çərçivəsində 52,7 milyard ABŞ dolları ayırsa da, su qıtlığı bu investisiyaların səmərəliliyini sual altına alır. TSMC hazırda istifadə etdiyi suyun 65 faizini təkrar emal etdiyini və bu rəqəmi 90 faizə çatdırmağı planlaşdırdığını bildirib. Buna baxmayaraq, mütəxəssislər suyun qiymətinin artmasının qaçılmaz olduğunu vurğulayırlar.
