ABŞ Nümayəndələr Palatası "FISA" (Xarici Kəşfiyyata Nəzarət Aktı) qanununun 702-ci bölməsinin müddətinin 2 iyul tarixinə qədər uzadılmasını 218-198 səs çoxluğu ilə rədd edib. Bu qərar, qanunun müddətinin bitməsi ilə kəşfiyyat orqanlarının müşahidə şəbəkələrinin "qaranlığa qərq olacağı" və terror təhdidlərinin qarşısının alınmayacağı ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Lakin mütəxəssislər bu iddiaların reallığı əks etdirmədiyini vurğulayırlar.
Müşahidə sistemləri niyə dayanmır?
"FISA" məhkəməsi mart ayında 702-ci bölmə çərçivəsində müşahidə fəaliyyətlərini 2027-ci ilə qədər yenidən təsdiqləyib. "Brennan Center for Justice" təşkilatının qeydlərinə görə, qanunun müddətinin bitməsi telekommunikasiya şirkətlərinin NSA və digər kəşfiyyat qurumlarına məlumat ötürməkdən imtina edə biləcəyi mənasına gəlmir. Əvvəlki presedentlər göstərir ki, sertifikat qüvvədə olduğu müddətcə, qanunun müddəti bitsə belə, təlimatlar icra olunmalıdır.
"Qaranlığa qərq olmaq" iddiası nə dərəcədə doğrudur?
"Common Cause" təşkilatının nümayəndəsi Andrea Sawka Fiegl bildirib ki, "qaranlığa qərq olmaq" ifadəsi ictimaiyyəti çaşdırmaq üçün istifadə olunan bir təzyiq taktikasıdır. Şirkətlər müşahidədə iştirakı özləri seçmirlər və təlimatlara əməl etmədikləri təqdirdə, gündəlik 250 min ABŞ dolları məbləğində cərimə ilə üzləşə bilərlər. Bu arqumentlər, qanunvericilərin islahatları müzakirə etmək üçün kifayət qədər vaxtının olduğunu sübut edir.
Hansı islahatlar tələb olunur?
İslahat tərəfdarları, xüsusilə ABŞ vətəndaşlarının məlumatlarının qorunması üçün ciddi tələblər irəli sürürlər. Əsas tələblər arasında aşağıdakılar yer alır:
- ABŞ vətəndaşları ilə bağlı sorğular üçün məhkəmə orderinin tələb olunması.
- Kəşfiyyat orqanlarının "arxa qapı" axtarışlarının məhdudlaşdırılması.
- Kəşfiyyat qurumlarının özəl brokerlərdən vətəndaşların məlumatlarını satın almasının qadağan edilməsi.
Senator Ron Wyden qeyd edib ki, islahatlar olmadan 702-ci bölmənin qüvvədə qalması vətəndaş hüquqları üçün ciddi təhdid yaradır. Hazırda Konqresdə həm demokratlar, həm də respublikaçılar arasında islahatlara ehtiyac olduğu barədə konsensus formalaşsa da, siyasi fikir ayrılıqları prosesi ləngidir.
