Beynəlxalq astronomlar qrupu "James Webb" (JWST) kosmik teleskopunun imkanlarından istifadə edərək, 2025-ci ilin sonlarında Günəş sistemimizdən keçən 3I/ATLAS ulduzlararası obyektinin toz komasında ilk dəfə ətraflı mineraloji analiz aparıb. "The Astrophysical Journal"-da dərc olunan nəticələr, planetar sistemlərin formalaşması haqqında qəbul edilmiş elmi təsəvvürləri dəyişdirir. Məlum olub ki, bizim Günəş sistemimiz üçün xarakterik olan genişmiqyaslı maddə qarışması prosesi bütün ulduz sistemləri üçün universal bir qayda deyil.
3I/ATLAS niyə unikaldır?
Tədqiqatın mərkəzində silikat minerallarındakı silisium-oksigen bağlarının rəqsləri nəticəsində yaranan "10-mikronluq emissiya xüsusiyyəti" dayanıb. Analiz göstərib ki, 3I/ATLAS-ın nüvəsini əhatə edən toz demək olar ki, tamamilə amorf (şüşəyəbənzər) silikatlardan ibarətdir. Bu, obyektin Halley kometası kimi Günəş sistemimizdəki digər kometalardan kəskin şəkildə fərqləndiyini göstərir. Günəş sistemindəki kometalarda kristal silikatların olması, erkən protoplanetar diskdə yüksək temperaturlu maddələrin kənar bölgələrə daşınmasının sübutudur, lakin 3I/ATLAS-da bu proses müşahidə olunmayıb.
Bu kəşf nəyi dəyişir?
Alimlərin fikrincə, 3I/ATLAS öz doğma sisteminin çox uzaq və soyuq bölgələrində, birbaşa ulduzlararası mühitdən gələn ilkin maddələrdən formalaşıb. Obyektin izotop tərkibi, xüsusilə yüksək deyterium-hidrogen (D/H) nisbəti, onun protoplanetar diskdəki yüksək temperaturlu proseslərdən keçmədiyini təsdiqləyir. Bu, digər ulduz sistemlərində planetlərin formalaşma ssenarilərinin bizim sistemimizdən daha müxtəlif ola biləcəyini göstərir. Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu kəşf ekzoplanet sistemlərinin təkamülünü öyrənmək üçün yeni bir dövrün başlanğıcıdır.
