Kanadadakı "SNOLAB" yeraltı laboratoriyasında fəaliyyətə başlayan "SuperCDMS" təcrübəsi müasir fizikanın ən böyük tapmacalarından birini həll etməyə çalışır. Alimlər kainatın böyük hissəsini təşkil edən, lakin işıqla qarşılıqlı əlaqədə olmayan qaranlıq maddəni aşkar etmək üçün ultra-həssas texnologiyalardan istifadə edirlər. Detektorun yerin bir kilometrdən çox dərinliyində yerləşdirilməsi kosmik şüaların və digər kənar müdaxilələrin qarşısını almaq üçün vacibdir.
Bu texnologiya necə işləyir?
Qurğunun mərkəzində 24 ədəd xüsusi təmizlənmiş silisium və germanium kristalları yer alır. Bu kristallar açıq kosmosdan daha soyuq olan, mütləq sıfıra yaxın temperaturlara qədər soyudulur. Qaranlıq maddə hissəciyi kristallarla toqquşduqda, atom strukturunda mikroskopik titrəyişlər (fononlar) və zəif elektrik siqnalı yaranır ki, bu da yüksək həssaslıqlı sensorlar vasitəsilə qeydə alınır.
Hansı təhlükəsizlik tədbirləri görülüb?
Yalançı siqnalları minimuma endirmək üçün detektor bir neçə qoruyucu təbəqə ilə əhatə olunub. Konstruksiyada mis, polietilen və xüsusi radon baryerindən istifadə edilir. Maraqlı faktlardan biri odur ki, qurğunun tərkibindəki qurğuşunun bir hissəsi Aralıq dənizində batmış qədim gəmilərin ballastından götürülüb; bu material minimal radioaktiv çirklənməyə malik olduğu üçün seçilib.
Nə üçün bu tədqiqat vacibdir?
Hazırda "SuperCDMS" ilkin tədqiqat mərhələsindədir və 2026-cı ilin payızına qədər sistemin sazlanması davam edəcək. Tammiqyaslı məlumat toplanması 2027-ci ildə planlaşdırılır. ABŞ Energetika Nazirliyinin "SLAC" Milli Sürətləndirici Laboratoriyasının rəhbərlik etdiyi və 28 elmi qurumun iştirak etdiyi bu layihə, əvvəlki təcrübələrin aşkar edə bilmədiyi ən yüngül qaranlıq maddə hissəciklərini tapmaq üçün yeni imkanlar açır.
