Stenford Universiteti, London İmperial Kolleci və "İnternet Arxivi" (Internet Archive) layihəsinin tədqiqatçıları süni intellektin qlobal şəbəkəyə təsirini öyrəniblər. Onların birgə dərc etdiyi hesabatda qeyd olunur ki, 2022-ci ildən etibarən yaradılan veb-saytların üçdə birindən çoxu neyroşəbəkələrin köməyi ilə hazırlanıb. Tədqiqat 2022-ci ilin avqustundan 2025-ci ilin mayınadək olan 33 aylıq dövrü əhatə edib. Mütəxəssislər bu məqsədlə "Pangram v3" adlı xüsusi proqram təminatından istifadə ediblər.
Alimlərin sözlərinə görə, 2022-ci ilin sonunda "ChatGPT" istifadəyə verilməzdən əvvəl bu göstərici sıfıra bərabər idi. Lakin 2025-ci ilin ortalarına doğru yeni yayımlanan saytların təxminən 35 faizi süni intellekt tərəfindən yaradılmış və ya işlənmiş kimi təsnif edilib. Stenford Universitetinin tədqiqatçısı Jonáš Doležal bu sürətli dəyişikliyi heyrətamiz adlandırıb. O bildirib ki, onilliklər ərzində insanların formalaşdırdığı internet cəmi üç il ərzində süni intellektin təsiri altına düşüb.
Süni intellekt interneti necə dəyişir?
Tədqiqat qrupu süni intellektlə bağlı yayılmış əsas fərziyyələri sınaqdan keçirib. Alimlər aşağıdakı suallara cavab axtarıblar:
- Süni intellekt fikirlərin daralmasına səbəb olurmu?
- Dezinformasiya və hallüsinasiyalar artırmı?
- Onlayn mətnlər daha "steril" və pozitivləşirmi?
- Mənbələri göstərmək çətinləşirmi?
- Mətnlərin semantik sıxlığı azalırmı?
- Yazıda monokultura və yeknəsəqlik yaranırmı?
Gözlənilənin əksinə olaraq, irəli sürülən altı nəzəriyyədən yalnız ikisi öz təsdiqini tapıb. Məlum olub ki, süni intellekt interneti semantik baxımdan daha az rəngarəng, lakin ümumilikdə daha pozitiv edir.
Dezinformasiya riski təsdiqləndimi?
Tədqiqatın ən təəccüblü nəticəsi yalan məlumatların kütləvi yayılması ilə bağlı qorxuların özünü doğrultmaması olub.
"Biz məqsədyönlü şəkildə bilərəkdən yalan olan ifadələrin artımını axtardıq, lakin belə bir hala rast gəlmədik"- deyə Jonáš Doležal qeyd edib. Bununla belə, o istisna etmir ki, süni intellekt mövcud fakt yoxlama alətləri ilə təsdiqlənməsi mümkün olmayan iddiaların həcmini gizli şəkildə artıra bilər.
Gələcək tədqiqatlar nələri vəd edir?
Alimlər süni intellektin internetə təsirini öyrənməyə davam edəcəklərini açıqlayıblar. Hazırda onlar şəbəkə resurslarının statik mənzərəsini deyil, vəziyyəti davamlı olaraq analiz edəcək yeni bir alət üzərində işləyirlər. Gələcək tədqiqatlarda hansı növ saytların neyroşəbəkə məzmunu ilə daha çox doldurulduğu kateqoriyalar və dillər üzrə müəyyənləşdiriləcək. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, modelləri sadəcə təkrarlanan məzmun yaratmaq əvəzinə, insan səsinin əvəzedicisi deyil, yaradıcı tərəfdaş kimi çıxış etməyə yönəltmək lazımdır.
