Texnologiya dünyasında "Süni İntellekt" (AI) tez-tez insan beyninin rəqəmsal surəti kimi təqdim olunur. Google-dan Demis Hassabis beyni "Turing maşınına bioloji yaxınlaşma" adlandırarkən, Elon Musk onu sadəcə "bioloji kompüter" kimi xarakterizə edir. Lakin bu yanaşma insan təfəkkürünün mürəkkəbliyini və təkamül prosesində formalaşan dinamik sistemləri nəzərə almır.
Beyin kompüterdirmi, yoxsa əks-əlaqə sistemi?
Monreal Universitetinin neyroelm mütəxəssisi Paul Cisek-in tədqiqatları göstərir ki, insan beyni informasiya prosessoru deyil, əks-əlaqəyə əsaslanan idarəetmə sistemidir. Biz dünyanı sadəcə müşahidə etmirik, ona təsir göstərir və mühitə uyğunlaşırıq. Məsələn, beysbol topunu tutmaq üçün beynimiz mürəkkəb riyazi hesablamalar aparmır, sadəcə vizual sahədə topun mövqeyini sabit saxlamaq üçün hərəkətlərimizi tənzimləyir.
Süni intellekt niyə "kognitiv fast-fud" sayılır?
Tarix boyu insanlar təqlid, dil və təhsil vasitəsilə mürəkkəb sosial institutlar yaradıblar. İndi isə "Big Tech" şirkətləri bu ənənəvi öyrənmə proseslərini süni intellektlə əvəz etməyə çalışır. OpenAI və Anthropic kimi qurumlar təhsil sahəsinə nüfuz etsə də, tələbələr bu alətlərdən düşünmə səyini azaltmaq üçün istifadə edirlər. Bu, fiziki sağlamlıq üçün zərərli olan fast-fudun zehni versiyasıdır: ani rahatlıq gətirir, lakin uzunmüddətli perspektivdə kritik düşünmə qabiliyyətini zəiflədir.
Gələcəkdə bizi nə gözləyir?
- Kognitiv immunizasiya: Mütəxəssislər süni intellektin təsirindən qorunmaq üçün müstəqil problem həlli və kritik müzakirələr kimi ənənəvi təhsil metodlarının qorunmasını təklif edirlər.
- Qadağalar və müqavimət: Norveç kimi ölkələr 13 yaşından kiçik şagirdlər üçün məktəblərdə süni intellektin istifadəsini məhdudlaşdırıb.
- Şüurlu yanaşma: İnsan beyni milyonlarla illik təkamülün məhsuludur. Onu sadəcə alqoritmlərlə əvəz etmək, insan təbiətinin ən dəyərli xüsusiyyətlərini itirmək deməkdir.
