İlon Maskın (Elon Musk) rəhbərlik etdiyi "SpaceX" şirkəti bu yay 75 milyard ABŞ dolları cəlb edərək tarixin ən böyük ilkin kütləvi təklifini (IPO) həyata keçirməyi planlaşdırır. Səhmlərin yerləşdirilməsindən sonra kosmik nəhəngin birja dəyərinin 1,75 trilyon ABŞ dolları səviyyəsinə çatacağı gözlənilir. Şirkət artıq əsas diqqətini kosmik tədqiqatlardan ayıraraq korporativ süni intellekt bazarına yönəltmək niyyətindədir.
S-1 tənzimləyici sənədinə əsasən, "SpaceX" özünün ümumi potensial bazarını (TAM) 28,5 trilyon ABŞ dolları həcmində qiymətləndirir. Şirkət rəhbərliyi bu nəhəng bazarın 90 faizindən çoxunun, yəni 26,5 trilyon ABŞ dolları hissəsinin məhz süni intellekt sektorunun payına düşdüyünü proqnozlaşdırır. Bu məbləğin 22,7 trilyon ABŞ dolları isə birbaşa korporativ sifarişçilər üçün nəzərdə tutulan həllərdən əldə edilə bilər. Sənəddə bu barədə belə qeyd olunur:
"Biz bəşəriyyət tarixindəki ən böyük potensial bazarı müəyyən etdiyimizə inanırıq."
Şirkətin maliyyə göstəriciləri necədir?
Maliyyə hesabatları göstərir ki, "SpaceX" fevral ayında İlon Mask tərəfindən 2023-cü ilin əvvəlində qurulan "xAI" tədqiqat laboratoriyasını tamamilə özünə birləşdirib. 2025-ci ildə "xAI" 6,4 milyard ABŞ dolları əməliyyat zərəri qeydə alıb ki, bu da əvvəlki ildəki 1,6 milyard ABŞ dolları göstəricisindən xeyli çoxdur. Eyni dövrdə "Starlink" layihəsi 18,7 milyard ABŞ dolları ümumi gəlirin 11,4 milyard ABŞ dolları hissəsini təmin edərək 4,4 milyard ABŞ dolları əməliyyat mənfəəti gətirsə də, ümumilikdə "SpaceX" ili 4,9 milyard ABŞ dolları zərərlə başa vurub.
Süni intellekt bölməsinin inkişafı böyük resurslar tələb edir. 2025-ci ildə şirkətin ümumi əsaslı xərcləri 20,7 milyard ABŞ dolları təşkil edib və bunun 12,7 milyard ABŞ dolları məhz süni intellektə yönəldilib. Bu rəqəm kosmik və kommunikasiya bizneslərinə xərclənən ümumi məbləğdən daha çoxdur. Hazırda korporativ bazarda bu il IPO planlaşdıran "Anthropic" və "OpenAI" şirkətləri dominantlıq edir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2019-cu ildə birjaya çıxan "Uber" öz bazar potensialını yalnız 5,7 trilyon ABŞ dolları olaraq qiymətləndirmişdi.
Gələcək planlar və risklər nələrdir?
"SpaceX" artıq mövcud olan "Grok Enterprise" və "Tesla" ilə birlikdə hazırlanan avtonom idarəetmə platforması "Macrohard" kimi alətlərdən gəlir əldə etməyi planlaşdırır. Şirkət potensial investorları süni intellekt üçün əsas komponentlərin istehsalı da daxil olmaqla, irimiqyaslı planlar barədə xəbərdar edib. Həmçinin, müştərilərə texnologiyanı mənimsəməkdə kömək etmək üçün xüsusi satış qrupu və məsləhətçi mühəndislər şəbəkəsi yaradılacaq. Şirkətin bəyanatında bildirilir:
"Süni intellekt əsaslı həllərlə qlobal iqtisadiyyatın ən böyük sahələrinin rəqəmsal ehtiyaclarını ödəməyə yönəlmiş korporativ strategiyamızın bizi rəqabətədavamlı mövqe ilə təmin etdiyinə inanırıq."
Bütün bu nəhəng hədəflərə baxmayaraq, analitiklərin heç də hamısı "SpaceX" tərəfindən verilən bu optimist proqnozlarla razılaşmır. Bəzi ekspertlərin fikrincə, real bazar vəziyyətinin obyektiv qiymətləndirilməsi şirkətin müəyyən etməyə çalışdığı yüksək həddən əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır.
