NASA və "SpaceX" tərəfindən 13 oktyabr 2026-cı il tarixində "Falcon 9" raketi ilə kosmosa göndərilən "Dragon" yük gəmisi BKS-ə 2,8 tondan çox elmi avadanlıq çatdırıb. Bu missiya çərçivəsində alimlər çəkisizliyin insan orqanizmində yaratdığı dəyişiklikləri, xüsusilə ürək və sinir sistemi xəstəliklərini daha dərindən öyrənməyi hədəfləyirlər. Tədqiqat İkan Tibb Məktəbi, NASA və "Space Tango" şirkətinin əməkdaşlığı ilə həyata keçirilir.
Kosmosda orqanoidlər necə tədqiq edilir?
Tədqiqatçılar insan kök hüceyrələrindən istifadə edərək "miBrain" adlanan beyin toxuması modelləri və xüsusi ürək-damar mikroçipləri hazırlayıblar. "CubeLab" adlı avtomatlaşdırılmış laboratoriyada yerləşdirilən bu modellər vasitəsilə hüceyrələrin elektrik impulslarına reaksiyası və təzyiq dəyişiklikləri real vaxt rejimində izlənilir. Bu 3D modellər canlı orqanların funksiyalarını təqlid edərək, birbaşa insanlar üzərində təcrübə aparmadan bioloji prosesləri müşahidə etməyə imkan verir.
Bu tədqiqatın əhəmiyyəti nədir?
Kosmosdakı çəkisizlik və radiasiya şəraiti insan orqanizmində yaşlanma ilə bağlı dəyişiklikləri sürətləndirə bilər. Alimlər bu məlumatları Yer kürəsində qalan analoji toxumalarla müqayisə edərək, Altsheymer və Parkinson kimi neyrodegenerativ xəstəliklərin mexanizmlərini anlamağa çalışırlar. Əldə ediləcək nəticələr həm astronavtların uzunmüddətli kosmik uçuşlar zamanı sağlamlığının qorunmasına, həm də Yer üzündə yaşa bağlı xəstəliklərin müalicəsinə töhfə verə bilər.
